831 просмотров
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (10 оценок, среднее: 3,50 из 5)
Загрузка...

Хоһооннор. “Бэлиэ күннэр хоһооннорго”

Саргылаах саҥа дьыл

Саҥа дьыл

Пантелеймон Тулааһынап

Эмиэ биир сыл кэлэн ааста,

Эмиэ хатыҥын симээри.

Сайыҥҥы халлааан сырдыыта

Чыычаах ырыатын истээри

Саҥа сэбирдэх таҕыста.

 

Эмиэ сүттэ күөх сайыным,

Түү маҥан хаарга сөтүөлүүр

Түөһүгэр күннээх саһылын

Эдэр булчукка күндүлүү

Кэллэ кыыдааннаах кыһыным.

 

Тыа ыала туруон иннинэ

Тоҥуу хаардаах толоон устун

Саҥа дьыл иһэрэ көһүннэ.

Эмиэ кини киэҥ дойдутун

Барытын кэрийэн истэ.

 

Былырыын кини аартыгар

Атыыр оҕустуу күрдьүөттүүр

Күкүр таас хайалар суох буолтар,

Онно сулустуу күлүмнүүр

Сырдык уоттар тыгаллар.

 

Саҥа дьыл

Сайа

Оҕо сааһым онно хаалбыт –

Кырыа түннүк кэннигэр.

Сылга биирдэ сырдаан кэлэр

Санаам дьоллоох муннугар.

 

Онно олох – остуоруйа

Киирии тыла кэпсэнэр,

Уонна уоттаах күөх харыйа

Аптаах ойууртан кэлэр.

 

Онно ийэм мичээриттэн

Өрүү сылаас тыыннаах дьиэ,

Онно аҕам оһоҕуттан

Үллэр дьоллоох уһун буруо…

 

Онно хаардыыр сулуһунан

Ханна эрэ баар халлаан,

Онно тиийэр санаатынан

Тэһийбэтэх биир кыысчаан…

 

Уоттаах түннүк баарын иһин

Умсулҕаным уурайбат,

Олох дьэбир буолтун иһин

Оонньуур кыыма уостубат.

 

Сулуһунан хаардыыр халлааан

Абылаҥа миэхэ баар,

Остуоруйа түүнүн салҕаан

Айар турук кэлэр наар.

 

Сылга биирдэ оҕо сааспар

Кырыа түннүк угуйар,

Санныбыттан баттаан турар

Дьылым – Дьолго кубулуйар.

 

Харыйа

Арылы Дуйдаах

Күнтэн түүнү, түүнтэн күнү

Көҥүл-босхо күрэтэн

Күөх харыйа күлүмнүүр,

Көрү-нары күндүлүүр.

 

Харыйаттан харах сымныыр,

Хамнаһа суох соно кылгыыр,

Былырыынтан быйылгыга

Батыллаахтыыр саҥа ыйга.

 

Халтай ааһар холку кэмиҥ

Хайдах эрэ оннук эбит,

Сытар эмиэ сылаалаах,

Сыһар эмиэ сыыһалаах…

 

Харыйачаан күлэр-үөрэр,

Акаарычаан санаа сүтэр,

Кураанахтан бу да хоһоон

Күөрэйбитэ үөрүү, доҕоор.

 

Саҥа дьылынан!

Удьурҕай

 

Эргэ сыл бүтэһик күннэрэ-

Ааспыты анаарыы кэмнэрэ,

Саҥа дьыл тиэтэллик кэлэрэ-

Халандаар букатын бүтэрэ.

 

Үөрүүлээх-көтүүлээх үгэннэр

Сып-сырдык өйдөбүл буоллуннар,

Хараастыы аргыстаах түгэннэр

Сиик буолан сүтэннэр уоллуннар.

 

Саҥа сыл сылаастык көрсүһэн

Дьол-соргу тосхоло буолуохтун!

Айыы хаан аймаҕа иллэһэн

Дьон-сэргэ баҕата туолуохтун!

 

Оччоҕо биир сылы атааран,

Дьэ эмиэ ааспыты анааран

Дьоллоохтор бу курдук үөрсүөхпүт,

Саҥа дьыл үүнүүтүн көрсүөхпүт!

 

Саҥа дьылынан, саҥа дьолунан!

 

Бары бииргэ тутуһаммыт,

Тахсыылаахтык үлэлээммит

Ааспыт сылы атаардыбыт,

Бүгүн манна түмүстүбүт.

 

Дьоллоох дьоннор тоҕуоруһан

Сандалыга муһуннубун,

Хардарыта мичээрдэһэн

Эҕэрдэҕэ кыттыстыбыт.

 

Үөрүү-көтүү көтөллөнөн

Саҥа дьылы көрсүөххэйиҥ,

Кыайыы-хотуу кынаттанан

Саҥа сылга үктэниэҕиҥ!

 

Саҥа дьылтан саҥа олох

Саҕахтара арылыннын,

Саҥа сылга үлэ-хамнас

Аартыктара аһылыннын!

 

Өйдөһөммүт-өйөһөммүт

Тахсыылаахтык үлэлиэҕиҥ,

Күнтэн күнү көрсүһэммит

Сайдар суолу тутуһуоҕуҥ!

 

Ыаллар аайы уйгу-быйаҥ

Дьоллоох олох сатыылаатын,

Алаһаттан торҕо буруо

Сылаас тыына унаарыахтын!

Саҥа дьыл алгыһа

Николай Чуор

Сана дьыл аҕаллын эһиэхэ,

Самныбат саргылаах тускулу.

Ол кэннэ хас биирдии киһиэхэ,

Олоххо үтүмэн үөрүүнү.

 

Саҥа дьыл аҕаллын эһиэхэ,

Кэхтибэт кэскиллээх олоҕу.

Күн үөрдүн хас биирдии киһиэхэ,

Күөдьүттүн иһирэх  иэйиини.

 

Саҥа дьыл аҕаллын эһиэхэ,

Арылхай чаҕылхай сааскыны.

Уйгулаах саймаархай сайыны,

Эйэҕэс үөрүүлээх күһүнү.

 

Хороҕор муостааххыт хойуннун,

Үүт-сүөгэй эһиэхэ дэлэйдин,

Сыппай да сиэллээххит үксээтин,

Байанай бэлэҕэ элбээтин.

 

Күөх торҕо буруоҕут унаардын,

Аал уоккут умайаан сандаардын,

Ходуһа үүнүүлээх буолуохтун

Хотуургут лынкыныы ыллыахтын.

 

Иһиоэх иэйиигит күөдьүйдүн,

Тапталгыт кутаата умайдын,

Ыччаккыт эрэли толордун,

Эһиэхэ дьол-соргу тосхойдун.

 

Саҥа кэм биир бэлиэ кирбиитин,

Саргылаах саҥа дьыл кэлбитин

Долгуйан олорон көрсүөҕүҥ,

Көхтөөхтүк үөрүөҕүҥ көтүөҕүҥ!

 

 

САҤА ДЬЫЛГА КИИРИИ

Борис Павлов

 

Киир, Саҥа дьылга

саҥа тутуллубут дьиэҕэ киирэр курдук,

Сүрэҕиҥ сылаас күлүүһүнэн көмүс аанын арыйан.

Киир, хорсуннук, олох үрүҥ сиэллээх соноҕоһун,

сырдык күн диэки салайан.

 

Киир, саҥадьылгахаһаайынкурдук.

Күлүмүрдэсуоттарынандыбарыаста тут,

Тапталлаах, чугасдьоҥҥуныҥыран,

УохтаахҺампааннаахмааныостуолгаолорт.

 

Барыта баара ааспытсылга,

Үөрүү, ситиһии, хомолто,

Олус эрээри хайдахтаах да силлиэ-буурҕа,

Эн биһигини кыайан охторбот.

 

Туохха нааданый биһиэхэ бытархай санаа,

Өһүргэнии, өстөһүү, хоргутуу,

Инники барарга мэһэйдиири барытын

Бэйэҕиттэн киэр тамнаа.

 

Бакаалгын көтөҕөҥҥүн эргэ дьылга “бакаа” диэ,

Аны Эн кинини кытта хаһан да көрсүбэккин,

Эппит тылларгар, сыыһаларгар- алҕастаргар,

Аны хаһан да төннүбэккин.

 

Хас биирдии сыл олох муудараһыгар үөрэтэр,

Хас биирдии күнү, мүнүүтэни сыаналыырга,

Хас биирдии сыл киһини эрчийэр,

Киэҥ көҕүстээх уонна тулуурдаах буоларга.

 

Хомойуох иһин сорох доҕотторуҥ

эргэ дьылга, үйэ саас тухары хаалаллар,

Саҥа дьыл кэрэтин сайыһа,

Олус күндү хас биирдии киһиэхэ,

Олох күөх кырыстаах сайына.

 

Үчүгэй даҕаны биһиэхэ Саҥа дьыл баара,

Сыл аайы куһаҕан санааны барытын кэннигэр хаалларара,

Үөһээ дабайарга сылаайы,

Саҥаттан саҥа саҕахтары арыйара.

 

……..

Өйдөөн кэллим бэрт өрдөөҥү,

Оскуолабыт саҥа дьылын.

Оҕо,учуутал бука бары,

Түбүгүрэр үтүө күннэрин.

Ып-ыраас тэтэрээт лииһигэр

Кырааска харандаас элэҥниир.

Санааҕа дьэрэкээн өҥнөрдөөх,

Кумааҕы арааһа буолуохтаах.

Кыптыыйбыт тыаһа кырдырҕас,

Кумааҕы лоскуйа мунньуллар.

Тиэстэ килиэйбит ньалҕарыс,

Сыапыска сыстыһан субуллар.

Кэмпиэт суута былаахпыт,

Сабынан субуулуу тиһиллэр.

Балары дьуолкаҕа иилэбит,

Астынан одуулуу түһэбит.

Остуолга олоппос ууруллар,

Ол онон ким эрэ салҕанар.

Дьиэ үрдүнэн сап тардыллар,

Бу манна баата хаар ыйанар.

Түннүгү биир гына эмиэ баата,

Үрүҥ хаар кылбайа туртайар.

Аны силигин чахчы ситэрэ,

Лаампа кыраасканан сотуллар.

Киэһэни нэһиилэ кэтэһэн,

Оскуолаҕа субуһан кэлэбит.

Күн араас маскараат буоламмыт,

Олустук астынан хаамсабыт.

Балай да күүттэрэ түһээтин,

Моруоспут тоһурҕаан дьэ кэлэр.

Баата бытыга сэксэҥнээн,

Эҕэрдэлиир тылларын этэр.

Аттыгар Хаарчаана кылбайар,

Саҥа дьыл уолчаана тоотойор.

Моруос ааспыт сылы анаарар,

Кэлэр сыл былаанын сэһэргиир.

Үөрэххэ,үлэҕэ бастаабыт,

Эгэлгэ харандаас,кинигэ

Моруос бэлэҕин ылан үөрэр,

Онтон долгуйан өрө тыынар.

“Добуойка”,”торуойка” соһуулаах,

Кыратык сэмээр дьэ хаарыллар.

Мөлтөөн биэрбиттэн кыбыстар,

Кылап-халап,халты көрбөхтүүр.

Онтон кэтэһиилээх кэһиитин,

Моруоспут куулуттан дьэ хостуур.

Хаһыат суулаах бадаарактан,

Маппакка ким бары тииһинэр.

Үөрүү-көтүү,оонньуу салҕанар,

Ырыа,үҥкүү,хоһоон ааҕыллар.

Киэргэммит харыйаны тула,

Хоробуот ырыата дьиэрэйэр.

Моруоспут сиэттиhэн хаамсыhар,

Кырдьа5ас кыратык сылайар.

Эhиил көрсөргө эрэннэрэр,

Атын сиргэ салгыы айанныыр.

Билигин,эгэлгэ дьэрэкээн,

Дьуолкабыт оонньуура дэлэйин!

Минньигэс кэһии арааһа,

Элбэҕин,дэлэйин сөҕөбүн!

Ол эрэн бэйэбит оҥорбут,

Оонньуурбут дьиктилээх кэрэтин,

Хаһыакка сууламмыт кэһиибит,

Ахтылҕанын күүһүн сөҕөбүн!

Баҕардар этиэҕэ мин сиэним:

“Ааспыт ,дьэ,барыта эриэккэс!”

Ол эрэн сүрэхпэр саһыаран,

Оҕо саас дьуолкатын саныаҕым.

ТапталЧагда.

 

Саҥа дьыл

Ырыа буолбут хоһооннор

Саҥа дьылтан – саҥалыы

            Т. Толомон

Саҥа дьыл — саҥа күн үүнүүтэ,

Саҥа дьыл — сүрэхпит үөрүүтэ,

Саҥа дьыл — кэлэрбит кэскилэ,

Саҥа дьыл — күүтэрбит эрэлэ.

Бу күнтэн

Туох бары салаллар саҥалыы.

Бу кэмтэн

Ким бары олорор саҥалыы.

Саҥалыы

Ааҕыллар хонук, сыл хаамыыта.

Саҥалыы

Суоттанар саас, кыһын ааһыыта.

Саҥа дьыл — саргыта салаллан

Саҥа күн — күлүмнүү сыдьаайар,

Саҥа дьол — кустуга арыллан,

Саҥа саас саҕахха сандаарар.

Сарыалтан

Айылҕа уһуктар саҥалыы.

Сылаастан

Сир ийэ чэлгийэр саҥалыы.

Саҥалыы

Ньургуһун тапталы төрөтөр.

Саҥалыы

Күөрэгэй уйатын туттунар.

Саҥа дьыл — сыллата үүнүөхтүн,

Саҥа күн — сүрэҕи үөрдүөхтүн,

Саҥа дьыл — тускулу тосхойдун

Саҥа ыал — аал уоту оттуохтун.

Туох бары

Тардыстын саргыга саҥалыы.

Ким бары

Таптыахтын олоҕу саҥалыы.

Саҥалыы

Саҥа дьыл салаллан туруохтун.

Саҥалыы

Үүнэр күн дьоннору дьоллуохтун!

 

Саҥа дьылы көрсүһэ

            К. Чириков

Тохсунньу бастакы түүннэрин

Дьоллоохтук үөрүүнэн көрсөбүт,

Оҕолуун-уруулуун барыбыт

Уруйдаан-айхаллаан ыллыыбыт.

 

Бар дьоҥҥо эҕэрдэ тиэрдэбит,

Бадаарах бэлэхтээх буолабыт,

Оонньуурдаах дьуолканы туруоран,

Дьол-соргу остуолун тардабыт.

 

Ааспыт дьыл амырыын күннэрин

Ахтыһан ах-баран хаалымаҥ.

Кэлэр дьыл кэскилин-дьылҕатын

Кэпсэтэн, киэҥ суолу тэлиэҕиҥ.

 

Эрэйи-буруйу билбэккэ

Эһиилги дьылбытын көрсөргө,

Эйэлээх түмсүүлээх буолуоҕуҥ,

Инники хардыылаан иһиэҕиҥ!

 

Саҥа дьылынан

С. Романов

Үтүөкэн мин дойдум,

Үлэһит дьонноро,

Үөрүүлээх киэһэҕэ түмсүөҕүҥ,

Ааспыт дьылы айхаллаан

Атаарыаҕыҥ биһиги,

Үүнэр дьылы,

Үөрүүнэн көрсүөҕүҥ.

Саҥа дьылынан!

Саҥа дьолунан!

Өрөгөй үөрүүтүн,

Өргөмнөөх күнүгэр,

Эдэрдиин-эмэҥниин

түмсүөҕүҥ.

Улуукан юбилей,

Уруйдаах күннэрин,

Үлэнэн бэлэхтээх керсүөҕүҥ.

Саҥа дьылынан !

Саҥа дьолунан !

Сүрэхпит баҕатын,

Олоххо киллэрсэн,

Үлэтгэн дьолбутун булуоҕуҥ.

Күргүөмнээх үлэнэн

Эйэни уһансар,

Биир модун санаалаах

буолуоҕуҥ!

 

Саҥа дьыл киэһэтэ

М. Захарова

Тулабар музыка кутуллар,

Көрсүбүт барыта мичээрдиир.

Бэл күммүт чаҕыла киэркэйбит

Саҥа дьыл үөрүүтүн үллэстэ,

Саҥа дьыл, саҥа дьол киэһэҕэ

Саҥаны, кэрэни айарга,

Саҥа дьыл, саҥа дьол киэһэҕэ

Сайаҕас санааны сааһылыах.

Элэккэй эйэҕэс мичээргин

Эдэркээн сүрэхпэр иҥэрэ,

Эйигин бу дьикти киэһэҕэ

Элбэхтэн ордоро көрөбүн.

 

Сүүс араас сөҕүмэр симэхтээх

Дьэрэкээн елканы, ыл, көрүүй.

Эн биһи үөрүүбүт туоһута

Ыҥырар, угуйар кэрэҕэ.

 

Ыраахтан ол уоттаах сулустар

Бу манна ыалдьыттыы кэлбиттэр,

Саҥа дьыл үөруүтүн үллэстэ

Тырымныы, мичээрдии күлсэллэр.

 

Бу үөрүү бу дьоллоох мичээрин

Эдэркээн сүрэххэр иҥэрэ,

Олоҕуҥ тухары умнумаар,

Оҕоҕор, ыччаккар сэһэргээр.

 

Хаар үҥкүүтэ

С. Дадаскинов

Күһүн сир харатыгар

Индигир туундаратыгар

Көрбүтүм хаар үнкүүтүн

Сиргэ түһэр үөрүүтүн.

Тэлбээриһэн түһэллэрэ

Тыалга баарыстанан,

Туналыһан көстөллөрө

Үрүҥ түү таҥастанан.

 

Арыт хойдон ылаллар,

Арыаллаһа түһэллэр.

Санаабар ыллыыллар,

Сээдьэни үҥкүүлүүллэр.

Ону билэн былыттан

Ойуолаһа быыраттан

Саҥа хаардар түһэллэр,

Сэлэлииллэр үөрэннэр.

 

Оо, оччоҕо туундарам

Буолта үҥкүү түһүлгэтэ,

Тула өттүм тунаара

Тупсубута, үөрбүтэ.

Toҕo хаардар үнкүүлүүллэр

Түү таҥаһы кэтэннэр,

Туундараҕа хаалаары,

Тыалы кытта сырсаары.

 

Хаарчаана

А. Попов

Ыраас маҥан хаарынан

Сууланнылар хара тыалар.

Саҥа баайыы былааттанан

Талбаардылар хатыҥнар.

Хаарчаана, Хаарчаана,

Хоту сирим кыысчаана.

Дойдум миэнэ тупсубутун

Туохха ама тэҥниэмий,

Хайдах сатаан хайҕыамый?

Күҥнээх хайам арҕаҕар

Күлүк сиртэн күрэнэн

Кырса сонноох бэстэрим

Кэккэлэһэ түстүлэр.

 

Ыраах айан суолугар

Ыллаһаллар сыарҕалар,

Үрүҥ көмүс кыламаннар

Имнэнсэллэр тулаттан.

 

Хаарчаана

В. Андросов

Көмүрүө дьэргэлгэн ойуутун

Үөлэскэ үмүөрэ ииллэҕэ,

Түүн үөһүн силлиэнэн үргүтэн

Дьиэрэҥкэй үҥкүүлээн эрдэҕэ.

 

Кый-ыраах кырсалаах кытылтан

Кыраһа кылыйа кыымнаҕа,

Күлүмнэс күөнүнэн киэн туттан

Хаарчаана барахсан хаамтаҕа.

 

Чап-чараас чачыгыр күлүүтэ

Чараҥҥа чаҕаара түстэҕэ,

Эйэлээх арылхай хараҕа

Эдэр саас уотунан күллэҕэ.

 

Кый-ыраах кырсалаах кытылтан

Кыраһа кылыйа кыымнаҕа,

Күлүмнэс күөнүнэн киэн туттан

Хаарчаана барахсан хаамтаҕа.

 

Саҥа дьыл

И. Туласынов

Саҥа Дьылбыт кэлиитэ

Тоҕо бэрдэй, кэрэтэй,

Күлүмүрдүүр харыйа

Кэрэ дьикти оонньуурдаах.

 

Саҥа Дьыл Саҥа Дьыл

Дьикти кэрэ Саҥа Дьыл

 

Куба маҥан хаары ыһан,

Кэллэ кэрэ да киэһэ,

Көмүс, алмааас уотун тиһэн,

Кэллэ Саҥа Дьыл киэһэ.

 

Сэгээр, бүгүн олус сырдык,

Бүгүн олус да кэрэ,

Кимнээх эрэ таптаһар

Иэйиилэрин уматтыҥ.

 

Саҥа дьылбыт кэлиитин

Өрөгөйдүү көрсүөҕүҥ,

Сырдык, кэрэ санаанан

Салайтарар буолуоҕуҥ.

 

Харыйа

И. Федосеев

Саҥа дьыл халҕанын

Сэмэйдик арыйан,

Дьиэ ахсын, ыал ахсын

Эн киирдиҥ, харыйа.

 

Тымныычаан кырдьаҕас

Бэл күлбүт курдук дуу,

Муус кыаһаан таҥаһа

Солколуу суһумнуур.

 

Хампа күөх харыйа,

Үөр, мичээр, ыллаа-туой,

Бу маннык күн аайы

Симэнэр этиҥ дуо?

 

Тымныыттан, куйаастан

Чаҕыйар тугуй? – диир.

Харыйа, эн бааргын,

Эн күөххүн дьон сэргиир.

 

Кыһын, саас эн курдук

Чэлгийдин кыраайбыт,

Ол иһин уруйдуу

Дьиэрэйдин ырыабыт.

 

Хампа күөх харыйа,

Үөр, мичээр, ыллаа-туой,

Бу маннык күн аайы

Симэнэр этиҥ дуо?

 

Саҥа дьыл

О. Иванова

Кэрэчээн харыйа

Налыччы киэргэммит.

Араас да уотунан

Күлүмнүү умайбыт.

 

Куобахтар, эһэлэр,

Саһыллар бэл бааллар,

Сиэттиһэн бараннар

Көхтөөхтүк ыллыыллар.

 

Хаар маҥан бытыктаах

Тымныычаан оҕонньор

Кэһиитин түҥэтэр,

Үөрүүнү үксэтэр.

 

Чаҕылый, чаҕылый,

Баай елка, умайыый!

Оҕолор көрдөрүн

Эн үөрэ сырдатыый.

 

Саҥа дьыл

А. Егоров

Мин күүтэбин саҥа дьылы,
Саҥа кэм, саҥа үөрүүлэрин
Оҕо-аймах ахтар кэмэ,
Тиийэн кэллэ, тиийэн кэллэ!

Саҥа дьыл! Саҥа дьыл!
Саргылаах саҥа дьыл!
Саҥа дьыл кэрэтиэн, саҥа дьыл!

Кэрэчээн күөх харыйабыт
Оонньуурдара тырымныыллар,
Тымныы кыһын оҕонньорбут
Саҥа дьылы сиэтэн киирдэ!

Кэлэр сылга баҕарабыт
Бары дьоллоох буолуохпутун,
Ырыа тыла алгыс буолан
Эһигинниин аргыстастын!

 

Саҥа дьыл

К. Алексеев

Сурдурҕас уот кутаа сулустар

Халлаҥҥа күлүмнүү көстөллөр,

Саҥа дьыл кэлбитин уруйдаан,

Дьиктитик суһумнуу ооньууллар.

 

Саҥа дьыл, Саҥа дьыл киэһэтэ

Биһиэхэ эргиллэн кэллэҕэ.

Саҥа дьыл киэһэтин көрсүөҕүҥ,

Үҥкүүлээн эргийэн биэриэҕиҥ!

 

Бу киэһэ тулабыт барыта

Этиэхтэн дьиктитик киэркэйэр.

Саҥа дьыл, Саҥа дьыл киэһэтэ

Кини биир дьикти кэрэлээх.