634
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (2 оценок, среднее: 3,00 из 5)
Загрузка...

Бэлиэ күннэр хоһооннорго

Сэтинньи 11 күнэ – Платон Алексеевич Ойуунускай төрөөбүт күнэ

Дорҕоонноох тылым хоһооно

Долгутар алгыстаах.

Этэр-тыынар эгэлгэтэ

Эрэтэр илбистээх“.

 

                                                                                                                       П. А. Ойуунускай

 Ойуунускайга анабыл хоһооннор

 

Анемподист Иванович Софронов – Алампа

 Махтал

Былатыан быраатым,

Ыраастык ыпсаран,

Лабаалаан, нарыннаан,

Арабуочай аймаҕы аһынан,

Тулхадыйбат тускуну

                   туймуулаатыҥ,

Ыар кыһалҕаны ылынан,

Нуобай олоҕу тупсардыҥ,

Оробуочай олоҕун оҥордуҥ,

Ичээҥҥэ элбэхтик эрилинниҥ,

Уйадыйбат уруйдаах оройгунан

Наар дьадаҥыны таптыыгын,

Уус-уран тылгынан

Сахалыы сарбынньахтаан саҥараҕын.

Кулан куйусхан хоһооҥҥунан

Айылҕаны айдааран айхаллаатыҥ, –

Итини испиттэн эҕэрдэлээтим.

      Уйбаан оҕонньор

      Отох оҕото

      Атах сыгынньах

      Алампа айхаллаатым.

 

Данилов, Семен Петрович. Айымньылар / Семен Данилов – Дьокуускай : Бичик, 2012 – . – (Саха народнай суруйааччылара).

Т. 1 : Айыы сыдьаайа : талыллыбыт лирика. – 2012. – 304 с.

 Семен Данилов

Ойуунускайдыын кэпсэтии

(Поэма)

I

Тыыннаахтар мин эйигинниин

Кэпсэппэтэх киһибин,

Оҕо этим. Эһигини

Дьон номоҕунан билэбин.

Оччолорго алаас дьоно

Олоҥхону сэргиирэ,

Ньургун Боотур, Мүлдьү Бөҕө

Хас дьиэ аайы киирэрэ.

Оннооҕор ордук астына,

Ордук сөҕө-махтайа,

Бар дьон үөрэ ааттыыра

Ырыатыгар хоһуйа,

Омуоһаптаах Ойуунускай,

Остуруоттаах Байкаалап

Олоҥхотооҕор легендарнай

Ааттарын.

            Олох аала

Сырдык диэки устара,

Эн героическай ырыаҕын

Алаас ыала ыллыыра,

Ол айаҥҥа, буурҕаҕа…

Ол айаҥҥа, буурҕаҕа

Мин көлүөнэм кэлбитэ,

Көҥүл ырыаҕа аһаҕас

Күн дойдутун киэргэтэ.

 

Олохпутун эйигиннии

Оҥорсорго бэлэм дьоннор,

Романтиктар сиэрдэринэн,

Ахсым соҕус оҕо дьоннор

Олоххо киирпит аан бастаан

Көтөр хотой кэриэтэ,

Биитэр олох ыһыаҕын

Көрсөр кийиит кэриэтэ.

Эһиги оннук кэскили

Түстээбиккит биһиэхэ –

Революция биһигэр

Биэбэйдэнэр үөрүүгэ…

II

Биирдэ, дьоллоох уол буолан,

Мин эйигин көрбүтүм:

Албан ааттаах норуот уола

Норуоккунуун көрсөргүн.

 

Кыра, бурэ, хачаайы,

Мин «Эн» диэ суох киһибин:

— «Көрүүй, ол Ойуунускайы!» –

Диэбиттэрин итэҕэйбэтим.

 

Онтон эн хааман, суурэн

Трибунаҕа кэлбитиҥ,

Хатан харах, сытыы сирэй

Ала чахчы эн этиҥ.

 

Утаппыт киһи ууну

Ыймахтыырын курдуктук,

Этэн баартыҥ хоһууннук,

Итэҕэтэр холкутук.

 

Эн бар дьоҥҥор тоҕо-хоро

Ыйан биэркин кэриэскин —

Норуот дьиҥнээх доҕотторо,

Өстөөхтөрө кимнээҕин.

 

Судургу, хоһуун, намыын

Эн төрөөбүт норуоккар

Төлөннүрэн эппит тылгын

Умнуо суохпун бу сааспар.

 

Онтон ыла билэбин

Кырдьыктаах тыл эрчимин,

Тыл иччилээх имэҥин,

Төлөннөөх тыл — ох! — диэни.

III

Онтон ыраас халлааҥҥа

Сүллэр этиҥ дарбыйбыта —

Былдьаһыктаах ол сахха

Уордаах киһи уордайбыта.

 

Эһигини кимнээх эрэ,

Хара дьайдаах биистэрэ,

Күлүктэригэр имнэнэ,

Уокка анньан биэртэрэ.

 

Норуот чулуу уолаттарын

Буруйа суох буруйдаан,—

Сотору суох гыммыттар,

Норуоттан ыттыы былдьаан.

 

«Өстөөх» ааттаан, норуокка

Улуу хобу тарҕатан,

Саптыбыттар сааппакка

Аньыыларын барытын.

 

Онтон «Улуу сирдьиппит»

Ымыр даҕаны гымматах,

Куойатыгар-маҥкытыгар

Оҕустара барбатах.

 

Арай норуот өйдүүрэ,

Өйдөөтөр да сэрэнэн,

«Ким билэр…» эрэ диирэ,

Иһигэр киҥинэйэ.

 

Сүүрбэ сыл күн ааккытын

Саҥата суох ааттыыр этэ,

Таптыыр оҕо аһыытын,

Кутурҕанын кэриэтэ.

 

Оо, эн суоххун суохтуурбут,

Өрүү суохтуур этибит:

Куормаһыта охтубут,

Аҥы-аҥы эрдиллибит

Литературалаах буолбуппут.

IV

Отут сэттис балыыр сыла…

Онтон улуу сэрии уота…

Ол кэм хаҕыс, хахсаат тыала

уоту умуруорбута…

 

«Көмүү сурук», хара сурах

Утуу-субуу кэлэр этэ…

Ааспыттарын иһин, ама,

Ыар да сыллар эбиттэр.

 

Халбаҥа суох биһигини

Көнө суолунан сирдээбит,

Сырдык сыалбыт киирбэт күнэ

Партияҕа эрэнэрбит.

 

Ол ыар сэрии, кэтэл кэмэр

Мин көлүөнэм киһитэ

Кэтэммэккэ кимэн киирэр,

Кэхтибэккэ үүнэр этэ.

 

Ол кэм ааста. Партия

Сүүрбэһис съеһин ыйыыта,

Чэбдик тыаллыы, олохпутун

Сэргэхситтэ, ырааһырта.

 

Охсуһуу, дирбиэн кэмигэр

Бастаан эһи көлүөнэ

Ленинниин бииргэ кимэ

Түстээбиккит тилиннэ.

 

Бүгүн дьэ махтал тылынан

Эһи ааккыт ааттанна.

Космоска тиийдэ аны

Коммунизм салгына…

V

Аньыы-хара аһаҕастык

Аахсыллар кэмэ кэллэ.

Орун оннугар барытын

Туруордубут. Дьон биллэ:

 

Ханнык хара дьыаланы

Куһаҕан дьон дьайтарын,

Кырдьык хара санааны

Хайаан даҕаны кыайарын.

 

Албан ааккытын былдьаары,

Хобу таһан хоһулайбыт

Оччотооҕу урдустары

Оо, убаай, умнубаппыт.

 

Аны ол дьон бэйэлэрэ күлүк

сиргэ сылдьаллар:

Аньыыларын өйдүүллэрэ

Кинилэргэ ыарык буолар.

 

Кинилэр араас ньыманан

Сирэйдэрин сапталлар,

Хопторун хара куоппуйатын

Кистээн уоттуу сатыыллар.

 

Бааллар аны оннук дьоннор

Ииппит ылгын уолаттара,

Көрөн хайгыыр, көрөн сирэр,

Көрөн сылдьар урдустара.

 

Бу эйигин кытары

Кэпсэтэр кэрэ чааспар

Ол дьон сааттаах ааттарын

Ааттыахпын да баҕарбаппын.

 

Норуотуҥ эн сырдык ааккын

Ахтар, чиэстиир күнүгэр

Хомотуохпун баҕарбаппын

Хоҕу хостоон, күөдьүтэн.

 

Убаай, ити аны хааллын,

Умнулуннун, көппөтүн!

Хата, кэпсиим сахалыы

Төһө-хачча үүммүппүтүн,

 

Төрүттээбит литератураҥ

Бүгүҥҥүтүн туһунан

Эйиигинниин сыта-тура

Кэпсэтиэхпин баҕарабын.

 

Үөлээннэһэн, салайан

Үүннэртээбит уолаттарыҥ:

Суорун, Амма Аччыгыйа,

Күн Дьирибинэ, Уурастыырап

 

Норуот таптыыр айымньылаах,

Норуодунай албан аатгаах,

Аны ытык кырдьаҕастар,

Кырыйдаллар да, хаалбаттар.

 

Көрбүтүҥ эн мин келүөнэм

Бастакы ачаларын.

Ааты-суолу биир тэҥинэн

Үллэстэбит биһи бары.

 

Арай Пана ТулааЬынап,

Чаҕылҕан, Дьуон Дъаҥылы

Былаҕайга былдьанан

Эрдэ өлөн хааллылар.

 

Кэлэн аастылар эн суоххар,

Күлүм гынаат умуллан,

Сметанин — улуу саха,

Федоров — үрдүк талаан.

 

Үгүстэр эн кэннигиттэн

Умнуллубат сүтүктэр.

Оннооҕор үксүү үүнэллэр

Кэнники кэнчээрилэр.

 

Хайгыаҥ этэ эн да, бука,

Литератураҥ ааспыт суолун.

Таптыаҥ этэ эн да, бука,

Мин бүгүн таптыыр дьоммун:

 

Дохсун Уйбаан Күөгэлэп

Өрөгөйдөөх талаанын,

Майыһыайдаах Мэхээлэ

Нарын, намчы ырыаларын.

 

Тобуруокап сатиратын

Дьаакыбылап кэпсээннэрин.

Бар дьонуҥ бүгүн таптыырын,

Бар дьон бары кэрэхсиирин.

 

Сайдан иһэр сахаҥ тыла,

Бааллар дьиҥнээх айымньылар.

Аны ырыабыт ааҕыллар

Аан дойду сүүс тылыгар.

VI

Сайдыы, үүнүү даҕаны

Санньытыыта суох буолбат.

Бааллар бүгүн даҕаны

Симэлийбэт, туораабат

 

Итэҕэстэр, быһаҕастар,

Иирээннэр, мунаарыылар.

Бааллар сэлбиэ тыллаахтар;

Эргиэмсиктэр, араастар…

 

Арыт наһаа басыһан

Баһааҕырсан турабыт,

Арыт чиэрэс дайбаһан

Туоратыһа сыһабыт.

 

Эн ытыктыыр убайдаргын

Өксөкүлээҕи, Алампаны,

Көмө-көмө тириэрэн,

Хоруоптарыгар, арааһа,

 

Хастыыта да, бука, дьэ

Эргиттэхпит. Ол ааһан

Саҥа нам-нум буоллубут,

Оруннарын буллардыбыт.

 

Ол эрээри саараабаппыт,

Олохтуун тэҥҥэ хаамабыт

Тулхадыйбат, туораабат

Ильич тэргэн суолунан.

 

Эйигинниин бу наҕыл

Кэпсэтиибин түмүктээн,

Этиэхпин баҕарабын

Эйиэхэ маннык диэн:

 

«Былыр бэл сойуо кэмигэр

Бар дьон сүрэҕэр тыыннааҕыҥ.

Бүгүн ырыаҥ дьиэрэйэр

Запевала бэрдэ буолан.

 

Били туойбут очуоскар

Харааппытын салайа,

Убаай, бүгүн Советскай

Уран тыллаах армия

 

Биир бойобуой полкатын

Сайдыы диэки кимиитин,

Тыыннаахтартан тыыннаахтыы,

Бастаан-көстөөн иһэҕин.

 

Баҕарабын ол иһин

Эйигиннии үлэлиэхпин,

Эйигинэн үлэбин,

Ситиһиибин кэмниэхпин.

 

Тарасов, Савва Иванович. Айымньылар –  Дьокуускай : Бичик, 2014

Т. 1 : Эйэттэн күндү суох бу сиргэ : хоһооннор. – 2014. – 240 с.

Савва Тарасов

Ойуунускай Дантеһа

Ойуунускай Дантеһа

                        ким буолуой диэн

Дьон дьонтон,

                        ый

                                   күнтэн сураһаллар…

Хайалара да билбэт…

                        арай

                                   архыып этиэн

Кини да кистэлэҥин

                        кыһаллан

                                   суурайаллар.

Мин билэбин биири:

                        поэт эрэ барыта

Төрүөҕүттэн ыла

                        төлкө биэрбит

                                   Дантестаах.

Ый сүтүүтэ,

                        күн да

                                   мөлтөөн-ахсаан барыыта

Күлүк буолан

                        Хайаан да

                                   Барьерга тахсыахтаах.

Алҕаһыырым буолуо,

                        баҕар,

                                   мин итинник этэммин –

Атын суолу таллылар

                        аныгы

                                   хоргус Дантестар:

Уун-утары кэлбэккэ

                        кэннигинэн эргийэннэр,

Уоруйах-түөкүн дьоннуу,

                        умуһахха анньаллар.

Ол баар эбээт

                        саамай

                                   аанай абакката –

Эн Дантеһыҥ

                        ким эбитин

                                   билбэккэ да хааларыҥ!

Төһө да куттас буоллар,

                                   төрөппүт аҕакката

Бэлэһигэр силлээбитин

                                   толорон арахсарын…

Ойуунускай Дантеһа

                                   күн бүгүн

                                               эмиэ хаамар…

Ый да тыктын,

                        күн да көрдүн –

                                   кыһаллыбат.

Баҕарар

            илиитин сууйуон

                                   саҥа поэт хааныгар…

Поэттар,

            сэргэх буолуҥ…

                        суобас эрэ

                                   ытыллыбат.

 

Уурастыырап, Күннүк. Айымньылар / Күннүк Уурастыырап – Дьокуускай : Бичик, 2010. – . – (Саха народнай суруйааччылара).

Т. 1 : Сааскы күөх сарсыарда : хоһооннор. – 2010. – 192 с.

Күннүк Уурастыырап

П.А. Ойуунускайга

I

Эн, аҥар илиигэр кырыылаах ыстыыктаах,

Аҥаргар – суруйар харандаас тайыылаах,

Сарбыһар-дапсыһар саталаах-буурҕалаах

Охсуһуу уотугар ыҥырар ырыалаах,

 

Бассабыык баартыйа суолунан барбытыҥ,

Бастакы кэккэҕэ эрдээхтик хаампытыҥ,

Дьон-норуот иннигэр турбутуҥ,

Дьол-соргу туһугар туойбутуҥ.

Хаанынан ытаппыт хараҥа батталлаах

Халаахтыыр хара суор баайдары кыайарга,

Кыскыйар тыыннардаах, кыыдааннаах дьыбардаах

Кыһыннаах кыраайга саҥаны айарга,

Имэҥнээх-илбистээх тыллары эппитиҥ,

Эрчимнээх тэбиилээх тэргэни эспитиҥ,

Чэлгиэннээх аартыгы тэлбитиҥ,

Тэлэйэн, тэлитэ тэппитиҥ.

II

Уот буурҕа тибиитин үөһүгэр сылдьаҥҥан,

Кыргыһар кырдьыгыҥ сырдыгын таптыырыҥ.

Түптүрдээх түрмэҕэ түбэһэн сытаҥҥын,

Кыһыл уот көҥүлү ыҥыран ыллыырыҥ.

 

Өлөртөн куттаммат, өргөстөн дьулайбат

Өркөннөөх-төлөннөөх тыллары этэриҥ.

Модунтан чугуйбат, буомнартан чаҕыйбат

Бойобуой кытаанах санааҕа иитэриҥ.

III

Эн ырыаҥ Элиэнэ үрдүнэн эҥсиллэн,

Илиҥҥи тыаларга иһиллэр буолара, –

Эдэркээн поэты сүрэхпин итирдэн,

Эппэйэр түөстэрим  ырыанан туолара.

 

Ол иһин, күөх урсун күөнүгэр

Күүрээннээх ырыанан күүрбүтүм

Ол иһин, күн уотун күлүмэр

Күлүмнүүр үөрүүнэн күлбүтүм.

 

Самыырдаах-ардахтаах, саталаах сахтарга

Саасканан, үҥүүнэн солоспут суолгунан,

Көнньүөрбүт күннэрдээх күөх унаар саастарга

Көҥүлгэ ордоотоон ыллаабыт дуолгунан

 

Амматтан эйигин батыһан,

Айар тыл “муҥунуун” хатыһан,

Колхоһу уруйдуу хоһуйдум,

Коммуна олоҕун суруйдум.

IV

Хаанынан ытаппыт хараҥа батталлаах

Халаахтыыр хара суор баайдары кыайабыт.

Кыскыйар тыынардаах, кыыдааннаах дьыбардаах

Кыһыннаах кыраайга саҥаны айабыт.

 

Ситиини-кыайыыны дьүһүннээн этэргэ,

Силлиэрэр күүстээхтэр, сиэттиһэн туруоҕуҥ!

Дойдубут олоҕун толору биэрэргэ

Долгуннаах ырыанан сатарыы туойуоҕуҥ!

 

Слепцов Иван Егорович – Иван Арбита

Б.Ө. Ойуунускайга

 Хотугу дойдубут

Курааннаах олоҕор,

Хоргуйбут-утаппыт

Кураанах буоругар

Саҥа дьол оһуора

Сандааран түспүтэ,

Хара түүн күлүгэ

Харахтан сүппүтэ.

 

Арҕаанан-хотунан

Арбыйан-дарбыйан,

Чаҕылҕан уотунан

Таҥнары дапсыйан

Хаппытаал олоҕун

Умсары уурбуппут,

Ханныктан даҕаны

Хааттарбат оҕолор

Биһиги турбуппут,

Түүнүктээх түүннэргэ

Түбүккэ түспүппүт,

Түрмэни түҥнэрэн

Түннүгүн-үөлэһин

Төлүтэ көппүппүт.

 

Элэйбэтэх тэтиммит,

Эпчиҥнээх этиҥмит

Күрүлээн-барылаан

Салгыҥҥа дарбыйда,

Көрүлээн-нарылаан

Саргыны салайда.

Күн бүгүн көрөбүт

Күүс үлэ күрэҕин,

Тыраактар көлөбүт

Тыҥ тыргыл сүрэҕин;

Күн бүгүн көрөбүт

Эргэ кэм эстэрин,

Күөх сири күллэрбит

Культура күүстэрин.

 

Уйгулаах олоҕу

Уруйдаан-айхаллаан,

Уотунан умайбыт

Былатыан убайбыт,

Эккиттэн-хааҥҥыттан

Эппэйэн тураҥҥын

Эппиккэр-тыыммыккар

Эҕэрдэ биэрэбит!

Серафим Романович Кулачиков – Эллэй

Былатыан Ойуунускай

Ааспыт кэммин мин ахтыым –

Мэлдьи тиллэн бу кэлэр:

Ойуунускай Былатыан

Хоһоон ааҕар, тыл этэр.

Улуу Октябрь буойуна,

Революция трибуна,

Олоҥхоґут улуута,

Тойуксуппут чулуута,

Ыраахтааҕы былааһын

Хандалытын киэр ыһан

Хара норуот турарын,

Эргэ олох эстиитин,

Тэмтэрийбэт саргыбыт,

Тэҥнэһиибит кэлиитин –

Ойуунускай ыллыыра,

Уруйдуура, алгыыра.

 

Уокка сиэтэн, араастаан

Муҥнаан, бандьыыт өлөрбүт

Герой кыһыл байыастар

Өлүктэрин көмөрбүт…

Ойуунускай Былатыан

Өстөөх хааннаах дьыалатын

Кырыыр, саанар тыллара

Этиҥнии сааллаллара:

“Генераллар, кулаактар

Баандалара самныаҕа,

Норуот хааны халытар

Өстөөх кыыллыы дьыалатын

Үйэлэргэ кырыаҕа.

Кутаа уокка умайбыт

Хорсун кыһыл байыастар,

Уот сиэмэлэр буолаҥҥыт,

Дойду устун таргыаххыт!” –

Ойуунускай Былатыан

Тыла сааллар этиҥнии,

Ону толоон, хайа, тыа

Тураллара иһиллии.

 

Ааспыт кэммин мин ахтыым –

Тиллэн, көстөн бу кэлэр:

Ойуунускай Былатыан

Хоһоон ааҕар, тыл этэр.

Сир-планета устунан,

Хара түүнү хайытан,

Сардаҥанан сандаардан,

Лочур-лочур охсунан,

Локомотив айанныыр.

Өстөөх бииһэ хаһыытыыр:

– Бачча балай хараҥа

Барыйан турдаҕына,

Ханна, ханна бараҕыт,

Хампы тµһэн хаалыаххыт!

Тилир-тилир тэбинэн,

Тимир көлө лиҥкинэс

Куолаһынан хоруйдуур:

 

– Коммуналыыр мин дойдум!

Маҥай аллаах өстөөхтөр,

Баабыр кыыллыы түһүөххүт,

Барар суолбун бүөлүөххүт –

Барчаланан өлүөххүт!

Күрсэн ылбыт кыайыыта

Күүскэ үөрдэн-көтүтэн,

Ойуунускай Былатыан

Хоһоон ааҕар, тыл этэр…

Ордук кэрэ кэлэрин

Сүрэхтэрэ таайаннар,

Саха дьоно кинилиин

Бүттүүн үөрэн ыллыыллар.

 

Туолуохтара, эрэниҥ,

Биэстии сыллаах былааннар.

Кыһалҕаны билбэттэр –

Дьоллоох дьоннор сахалар.

Дьокуускайы киэргэтэ

Үүнүөхтэрэ күөх садтар.

Алданнааҕы көмүстүү

Үөрэх, сайдыы күлүмнүө,

Өргөйүө күнүс, түүн,

Өстөөх үлтү охсуллуо, –

Инньэ диэн, халлаан сырдаан,

Күммүт ойор кэмигэр

Ойуунускай Былатыан

Ырыа ыллыыр, тыл этэр

Итигэннэ ыҥыртыыр

Дойдутун поэттарын:

Октябрь улуу кыайыытын,

Туруҥ, туойуҥ, чугдаарыҥ!

Моисей Дмитриевич Ефимов

Ойуунускай

Үрдүбэр чаҕылҕан бытарытар

Тоһутталанан ыһыллар.

Оо, ырыабар баар буолаллар

Итинник хатан тыллар.

 

Итинник сындыыс тыллартан

Охсуһуулаах добун сахха

Көй болоттуу уһаарбыта

Көҥүл ырыатын Ойуунускай.

 

Өрөгөйдөөх ырыалары айаарылар

Ойуунускайдар төрүүллэр,

История этиҥнээх халлааныгар

Чаҕылҕан буолан күлүмнүүллэр.

Ойуунускай

Триптих

  1. Бу кыракый балаҕантан

 Кыракый балаҕаны көрөбүн,

Сэнээмэҥ бүрэ көстүүтүн.

Бу модун ырыа, эрдээх санаа

Төрөөбүт балаҕана.

 

Өрүү баайа өй өрөгөйүнэн,

Кэрэни иэйии килбиэнинэн

Бу балаҕан көмүс дуйунан

Килбэчиспит дыбарыастартан.

 

Субу мантан, бу балаҕантан,

Өрө көтөн тахсыбыта

Саха тыллаах биир чаҕылхай

Талаана – Ойуунускай.

 

  1. Чаҕылҕан 

Үрдүбэр чаҕылҕан бытарыттар,

Тоһутталанан ыһыллар.

Оо, ырыабар баар буолаллар

Итинник хатан тыллар.

 

Итинник сындыыс тыллартан

Охсуһуулаах добун сахха

Көй болоттуу уһаарбыта

Көҥүл ырыатын Ойуунускай.

 

Өрөбөлүүссүйэ буурҕатыгар

Ойуунускайдар төрүүллэр.

История этиҥнээх халлааныгар

Чаҕылҕан буолан күлүмнүүллэр.

 

  1. Поэзия уонна Кырдьык 

Ойуунускай, эн сырдык

Өлбөөдүйбэт мөссүөҥҥүн

Поэзия уонна Кырдьык

Символынан көрөбүн.

 

Биэрбэтэҕиҥ ырыаҕын

Өстөөҕүүҥ балыырыгар,

Түспэтэҕиҥ идеалгын

Эн өлөр хапсыһыыгар.

 

Өрүү өрө туппутуҥ

Хомуньуус ытык чиэһин.

Үҥэр айыы оҥостобун

Мин Эйигин ол иһин. 

 

Кырдьык уонна Поэзия   

Төрөппүт эр санаата

Эйигин үйэлэргэ

Өлбөт албан ааттаата.                         

Семен Титович Руфов

Ойуунускай сулуһа

Ойуунускай ыһыахха

Сылдьыбытын кэриэстээн,

“Буор сулуста быһыахха”, –

Диэн эппиттэр чып кистээн.

 

Оргууй ону тулалаан

Төҥкөһөммүт турдубут –

Сүрэх тэбэр ойуолаан,

Сорох харах уутуйбут…

 

Кимнээхпитин ыйыта,

Үрдүк күҥҥэ дьулуһа,

Өрө көрө сыппыта,

Ойуунускай сулуһа.

 

Ойуунускай, Омуоһап

Уонна Сиидэр Бараахап…

Хас аат-сулус ыытар сап

Сардаҥатын санаа хап!

 

Бу сулуска сирдэтэн

Охсуспуттар кинилэр,

Аны ааттыын мэлитэн,

Кыһыл сулус көмүллэр…

 

Суох, тыыннаахтар! Халлаантан

Чаҕылыһа тыгаллар,

Умнуллубат ааттартан

Сүрэххэ күүс кутуллар.

 

Өрүү сырдааҥ, умайыҥ

Өлбөт-сүппэт Сулустар!

Кинилэргэ тардыһыҥ

Тыыннаах саха тыллаахтар! 

Василий Андреевич Алексеев

Ойуунускай ыһыаҕар

 Үтүөкэннээх үрэхпит,

Үөрдэ-көттө сүрэхпит!

Быйыл хотун ийэлии

Бар дьонун дьолун түстүү,

Сайын – саамай күөҕүнүүн,

Сылааһыныын, мүөтүнүүн

Уулуун кытта сиэттиһэн

Уолуҥ улуу ыһыаҕар

Устан илэ киирбитиҥ

Уратытын эбитин!

Көрүөх-билэ норуотум

Күүтэр-ахтар оҕотун

Көрдөөн көөртүн кэриэтэ

Күөх дьиэл тэлэлиннэ

Илбис тыллар көттүлэр,

Имэҥ дьайдар сүттүлэр

Улуу дьыллар уһуктан

Уһуутаһан ыллылар…

Кыынньар дьонноох түһүлгэ

Кырдьыгын, көр, оннук түмнэ.

Үүнэр үүйэ тухары

Үөскүүр ыччат курдары,

Кытылларгын кэрийэ,

Кырдалларгын бэрийэ,

Ымыыгыныын ыллаһа,

Татыйактыын таптаһа,

Саха хааннаах сүрэҕин

Саамай тыына манна диэн –

Өрүү үөрэн ыллыаҕа,

Үөрэ-дьүөрэ туойуоҕа

Өлбөт мэҥэ утахпыт –

Өрүү сырдаа Тааттабыт!

Прокопий Харлампьевич Андросов – Дьөҥкү Сээн

Айымньылар ааттарынан аҕыйах тыл

 “Соломон муударайдыы”

Саталлаах өйдөөх,

Сатамматах күүстээх

“Дьулуруйар Ньургун Боотур”

Убайгыттан ылата,

“Туналҕаннаах ньуурдаах

Туйаарыма Куо”

Эдьиийгиттэн ылата

Талба “Таатта оҕото

Дьаралыктыйа Былатыан”

“Көҥүл ырыатын” ыллааҥҥын,

“Былааһы Совекка” ылсаҥҥын

              Былатыан убайбыат,

              Кэрэ киэҥ дойдубар

              “Уруйуҥ улаатта”,

              Улааттар улааттын!

Үөрэххэ баҕаҥ баһыйан,

“Өйдөөх оҕо” аатыран,

Москванан эргийэн,

“Улуу Кудаҥсаттан” түөһэн,

Уус тылгынан күүрдэн,

“Кыһыл Ойууҥҥунан”

“Ыраахтааҕы ыйааҕынан”

Ытыктыы ытыйар

“Ґлэһит ырыатыгар”

“Ааспыт күннэр-дьыллар”

Алдьархайдаах аалсыыларын

“Очуос таас уоттарынан”

Сандаарда туойбутуҥ

                Былатыан убайбыат,

                Барыбыт дьолугар

                “Аҕаҥ алгыһыныы”

                Аатыра айхаллан!

Сүдү киґи Ильичпит –

“Сирдьиппит өлүүтүгэр”

“Бассабыык” туйгуна буоларга

“Андаҕар” тыллары биэрбитиҥ,

Ким кими диир сахха

“Син биир буолбаат?!” – диэбитиҥ

“Өлбүттэр ааттарыгар”

“Өрүөл кэриэһин” толорон,

Саҥалыыра суолунан

Сайдар ааны ыйбыккар,

                Былатыан убайбыат,

                Бастыҥ барҕа баһыыба!”

                “Татыйыгын ыллаата”,

                Сайдар дьолу тыллаата.

                Үйэлэри өтө көрөр

                 “Сүүс сыллаах улуу былаан”

                 “Дьэбэрэттэн тахсыы” суолун

                 “Тимир көлө” күүһүнэн

                 “Артыаллары уруйдаан”,

                 “Кэлэр кэскил ырыатын”

                  Кэрэһэлии кэпсээҥҥин

                  Ыҥырбытыҥ бар дьоҥҥун:

                  “Туруҥ, туруҥ, туруҥ!”

                  “Былатыан убайбыт,

                  Эппитин туолуохтун,

                  Сахабыт ыччата

                  Чугдаара туойуохтун!

        Елена Васильевна Слепцова-Куорсуннаах

Син биир буолбаат

(Кэриэстэбил киэһэ этиэхпин баҕардым)

Син-биир буолбаат,

Өлбүтүҥ-тыыннааҕыҥ,

Син-биир буолбаат,

Сүппүтүҥ-өспүтүҥ,

Син-биир буолбаат,

Сир үрдэ уйуоҕа.

Силлиэлээх холорук

Сиэттиспит сирдьиттээх,

Сир кэрдиис кэмигэр

Ситтэрбэтэх ыралаах,

Сөбүлүүр көмүһэ

Сүөкүччэ доҕордоох

Сэлэпсиэп Былатыан-

Сытыыкан тылгын кыаммакка,

Саха саарын өйгүнэн баппакка,

Саргылаах санаа сабыдыалынан

Самныбыт сахаҕын сайыннараары

Сатархай тыллары саҥаран,

Сибииккэ түгэҕэр сытаҥҥын

Хаанынан сөтөллөн,

Хоргуйан, хомойон

Хоруоптанан хончойбокко

Хаарыан хараххын симпитиІ.

 

Өргөс-төлөн тыллардаах,

Өрөгөй-талаан үүйүүлээх

Сата саҕар санааккаҥ,

Саха саарын толкуйуҥ

Өһөх-бараан күннэрэ

Өһүллүөҕүн иннинэ

Өлүү өһө да сиэтэр –

Өтөрү-батары хараҕыҥ

Өргөһө өспөтө,

Сахалыы сатарыыр саҥаккаҥ

Саргыта самныбата,

Кэрэкэ кэриэс кэпсээниҥ

Кэскилэ кэхтибэтэ.

 

Син-биир буолбаат –

Силлиэ-холорук оҕото?!

Өлөрү өйгүнэн кыайдыҥ!

Суоҕу соргунан сууйдуҥ!

Киһи бэйэлээх

Килбиэннээх аатын

Кэм кэрдииһинэн кээмэйдээн

Кэхтибэт кэскиллээтиҥ!

Күлүктэр күүстэрин

Күөҥҥүнэн күөйэн

Үс үйэ баһыгар тайанан

Уот сиэмэ оргуйар олгуйун

Күөрэччи көтөҕөн тураҕын…

Син-биир буолбаат –

Ким ситэн өйдүүрэ!

 

Тыл – өргөс, тыл – өһөх! 

Тыл – илбис, тыл – ичээн!

Тыл – батас, тыл – барҕа!

Тыл – сэтэ, тыл – сата!

Ол иһин улуугун,

Ол иһин бастыҥҥын,

Иннигэр иччилээх,

Кэннигэр кэскиллээх,

Хомуһун тыл хорсуна,

Илбис тыл иччитэ,

Өлбүт үйэ өрүөлэ,

Кыһыл үйэ хахайа,

Кыра омук кылаата,

Саха хаан саарына,

Ойуун ууһун улуута

Ойуунускай убайбыт

Уруйуҥ улааттыҥ!

 Виталий Гаврильевич Власов

 Ойуун ууһун уола

Ойуунускай ытыллыбыта –

Ханна көмүллүбүтэ биллибэт,

Саха өйө ыһыллыбыта –

Тылбыт көмүллүбүтэ биллибэт…

 

Саха омукка хаһан да

Суураллыбат өҥөлөөх Ойуунускай,

Саха олоҕор ханна да

Олоҥхонон көмөлөөх Ойуунускай.

 

Ойуунускай кэмин иннинэ төрөөн,

Хараҥаттан өлбүтэ,

Ойуун уола кэлэр үйэни көрөн,

Өлбүт өйү түөрбүтэ…

 

Ахтылҕаммын өтөхсүтэ

Күн Чөркөөхпөр үс хоннум,

Ойуунускайы өрө үтэ,

Өлүөр буолуҥ, бар дьонум!