1286
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (4 оценок, среднее: 3,00 из 5)
Загрузка...

Хоһооннор. “Бэлиэ күннэр хоһооннорго”

Олунньу 27 күнэ

Гавриил Иванович Макаров – Дьуон Дьаҥылы төрөөбүтэ 105 сыла

 

Поэзия – мир аргыһым

 

Саха – поэт. Мин сахабын.

Дьоллоох омук уолабын.

Хотуур угун дуу, сухабын

Туттахпына туойабын.

 

«Туой, ыллаа!»— диэн тапталлаах

Дойдум биэртэ алгыһьш.

Бэһиэлэй, нарын, ыар тыллаах

Поэзия — мин аргыһым.

 

Босхоҥ аҕам, сэмэй ийэм

Бигиэҕиттэн ылата

Этим сааһынан дьиэрэйэн

Иҥэр сахам ырыата.

 

Муус түннүктээх мас балаган

Муннугар бурдук тарда,

Ыллыырым булчут абакам

Олоҥхотун сатарда.

 

Туурка сааланан, туу, сохсо

Дьолум буолан, ол тыаҕа

Ынах хомуйа, от охсо,

Ылларбытым ырыаҕа.

 

«Туой, ыллаа!»— диэн тапталлаах

Дойдум биэртэ алгыһын.

Бэһиэлэй, нарын, ыар тыллаах

Поэзия — мин аргыһым.

 

Оскуолаҕа кииртим…

Онтон Редактор уол дэппитим,

Эллэйи таптаан, Лермонтов,

Пушкин баарын билбитим.

 

Үөрэх, таптыыр кыыс, айылҕа

Үөрдэр оҕо бэйэбин,

Ырыаттан ордук кыһалҕа,

Ыра суоҕун билэбин.

 

Сайын колхоз, кыһын үөрэх,

Сайдар, үүнэр дьон көҕөр

Саҥа олох иһин күрэх

Санааларбын көтөҕөр.

 

Учууталлыы сылдьан, сайын

Сэрии буолан барбытым…

Фашист, самурай сырайын

Стихпинэн таһыйбытым.

 

«Туой, кыргыс!»— диэн тапталлаах

Дойдум биэртэ алгыһын.

Бэһиэлэй, нарын, ыар тыллаах

Поэзия — мин аргыһым.

 

Мин Советскай Сахам сирин

Дьоллоох, көҥүл тутуутун

Көмүскэһэн, бу күннэрин

Туойаарыбын турбутум.

 

Чыычаах ыллыыр, кэҕэ этэр

Тыатын солуур трактордыын,

Бурдук үүнэр, ынах иэтэр

Музыката — мин сайдыым,

 

Сахам сирин тилэ сүүрэр

Саҥа куорат, бөһүөлэк.

Герой дьоннуун тэҥҥэ үүнэр

 Күммэр көмө буол, үөрэх!

 

Якутскайга дуу, Москваҕа,

Колхозпар да олоруум, –

 Дойдум таптыыр дьонум саҕа

Туойарым суох, доҕорум!

 

«Туой ыллаа!»— диэн тапталлаах

Дойдум биэрдэ алгыһын.

Бэһиэлэй, нарын, ыар тыллаах

Поэзия — мин аргыһым.

1954 с.

 

Сарсыардааҥы саһарҕаҕа

 

Бааһына мындаарар түөһүттэн

Дьэргэл күн тэгэлийэн ойдо,

Баархат күөх ойуурум күөнүттэн

Күндээрэн, дьэргэтэн олордо.

 

Сандалас халлааным кылдьыыта

Саһарда уотунан кырбаста,

Күөрэгэй  күрүлгэн ырыата

Күрүлэс сүурүктүүн кыттыста.

 

Килбэйэр киэҥ алаас чэбдийэн,

Солконон суугунуу мөҕүстэ,

Дьэрэкээн өҥүнэн чэлгийэн,

Дьэрэлис-мичилис күлүстэ.

 

Hyoҕайар намылхай мутукча

 Буһурук сытынан сабаата.

Нүөлүйэ тунаарбыт лабыкча

Бураллан-ыһыллан хамсаата.

 

Куөл үрдүн күндэлэ дьырылаан,

Алаара-мичээрэ сырдаата,

Күөгэйэн-иэҕэйэн, сырылаан,

Көҕөрбүт хомуһа хамсаата.

 

Кус үөрэ көтөөрү хомунан,

Куорсунун куурдуна сапсынна,

Көмүстэй кынатын охсунан,

Күн диэки куүгүнүү ытынна.

 

Уһуктуу… Бөтүүгүм ыллаата,

Саҥа ыал таһыгар, аллара,

Ол саха колхозтаах дьахтара t

Сарсыарда ынаҕын сайдаата.

1937 с.

 

Кэтэһии

 

Caҕax ойуур ыллыгыттан,

Сааскы киэһэ арылыттан,

Сарсыардааҥы көмүс күннүү

Сардаҥанан төгүрүҥнүү,

Доҕоччугуом, кэлэн көһүн,

Доҕоччугуом, көһүн, көһүн!

 

Эрэйдииргин билимнэҕин,

Эппит кэмҥэр кэлимнэҕин,

Таптал уота кутаа буолан,

Төлөн түөһүм сиигэ уолан,

Умайабын… умайабын…

Хардаҥ оттуу умайабын.

 

Оҕо сааспыт биирдэ кэлэр,

Умнуллубат мүөтүн биэрэр.

 Итии-сылаас көрсүһүүбут,

Игил-саҕыл көрсүһүүбүт,

Дьоллоох кэмин уһатыма,

Солутума, сойутума!

 

Көрсуех буолбут анал кэмим

Күндү биэс да сөкүүндэтин

Туохха-туохха атыылыамый?!

Туохха сатаан сыаналыамый?!

 

Саҕах ойуур ыллыгыттан,

Сааскы киэһэ арылыттан,

Сарсыардааҥы көмүс күннүү

Сардаҥанан төгүрүҥнүү,

Доҕоччугуом, ойон таҕыс,

Доҕоччугуом, таҕыс, таҕыс!

1939 с.

 

Түүл

 

Сыттым. Аргыыйдык нуурайа

Сыламныыр уубар таптанным…

Уум көп кынатын суулана

Сыыйа үрдүбэр саптынным.

Сүрдээх нустук нухарыйан,

Өйбүн сүтэрэ таттардым.

Санаам, сылаам уҕарыйан,

Минньигэстик түһүөн бардым,

Кылаарам эмиэ абылыы,

Миэхэ кэллэ уун-утары:

Кэрэ бэйэтэ айхаллыы

Кууста, кууһарын кытары,

 Кыайан тылы хардарбакка,

Үөрүүбэр ытаан оҥтордум.

Сүрэҕим түеспэр баппакка,

Турар хонуубар олордум.

Умнубаттык керен хааллым:

Кэйбит ими, намчы уоһу,

Киэҥ хараҕы, хара хааһы,

 Хоту дойду нарын кыыһын.

 

Кылаарам: «Сиэнньээ!»— диэхтаэтэ,

Тугу оҥоруон булбакка,

Миэхэ сапта түһээхтээтэ,

Сытта, сүрдээх өр, турбакка.

 

Курааннаан хаппыт хонууга

Ардах кутарын курдуктук,

Туөспэр итии харах уута

Таммалаата тыаһа суохтук.

Доҕорум бостуой кууһаахтыыр

Киниэхэ тымныы түөстэрбин,

Бостуой аһыммыт буолаахтыыр

Билигин кэлэн… билигин…

Доҕорум кырдьык ытаата,

Буруйун этэн көрдөстө,

Кубулҕат өйүн кыраата,

Эмиэ сүрэхпин мөхтөрдө.

Эмиэ түөспэр кыымы уган,

Мин сурэхпин собуоттаата,

Итийэн эрэр уоспуттан

Уотунан суоһуу уураата.

1938 с.

 

Чурапчы

 

Хатыҥ чараҥ күөх намчы

Сэбирдэҕин сиккиэрэ,

Дойдум, таптыыр Чурапчым,

Дорообото тут эрэ!

 

Ыраах сылдьар ыччатыҥ

Ыалын, дьонун ахтара,

Төрөөбүт Чурапчытын

Төннен көрүөх буолара.

 

Ахтар этим Берлинтэн

Ача отуум чуумпутун,

Кумах куйаар Илинтэн —

Күлүк күөхпүн, муус  уутун.

 

Эмиэ хочом, мутукчам

Күөҕэр сылдьар күннэнним,

Герой дьонноох Чурапчым

Тумулугар үктэнним.

 

Дьиэ, уот киирэн киэркэйбит

Дэриэбинэм кэҥээбит,

Сайдан испит бэлиэбит

Саҥа тутуум элбээбит.

 

Үөрэн саҥа аллайар

Үүнүуттэн дьон көммүттэр,

Колхозтары салайар

Коммунистар үүммүттэр

 

Буолак ахсын чэлгийэ,

Бурдук уга уһаабыт,

Сыһыы ахсын мэччийэ,

Сылгы, ынах ууһаабыт.

 

Уруккута көс-сыылка

Улуус бүгэ дойдубар

Трактор, хаамар хасыылка

Тыаһа тула доргуйар.

 

Өрө күурэн үлэлиир

Өҥмүт кэлбит дьиҥ чахчы.

Сайдар сахам сирин биир

Саҥа киинэ Чурапчы.

 

Эйиэхэ киэҥ Москвам

Эҕэрдэтин аҕаллым.

Күөгэй-нуоҕай, күөх лабаам!

Ымыы буолан мин ыллыым!

1954 с.

 

Уолбар

 

Кырдал күөх кырса.

Кырабын бүгүн

Лыахтардыын сырсар

Уолбар көрөбүн.

 

Синньигэс илии,

Аччыгый атах

Сиппит киһилии

Сөп тимир аттаах.

 

Мин оҕо сааһым

Үөттүрэх ата

Аҕам алааһын

Сыырыгар хаалта.

 

Уолум сэргиирэ

Оскуола, кино,

Улаатар сирэ

Оройуон киинэ

 

Мин үөскээбитим

Түөйэ түгэҕэр,

Үүт иһэр этим

Ийэм үгэҕэр.

 

Отоннуур, оонньуур,

 Торбос уулаппыт,

Тоҥууну оймуур

Суолбун хаар саппыт.

 

Онтон күөх окко

Хотуур туппутум,

Тойук, олоҥхо

Доҕордоммутум.

 

Уолум кэскилин

Түһэн биэриэм дуо?

Киэҥ туттар киһим

Миигиттэн ордуо.

 

Синньигэс илии,

Аччыгый атах,

Кэл, имэрийиим,

 Аҕаҕын таптаа.

1954 с.