550

МОРДИНОВ Николай Егорович – Амма Аччыгыйа

ammaach(06.01.1906 – 14.11.1994)

Народный писатель Якутии. Член Союза писателей СССР с 1934 г. Заслуженный деятель искусств Якутской АССР. Лауреат государственной премии РС(Я) им. П.А. Ойунского. Почетный гражданин Таттинского улуса.

Родился в Нижне-Амгинском наслеге Ботурусского (ныне Таттинского) улуса. В 1917 г. окончил Чычымахскую школу. Работал в наслеге нарочным, ямщиком, писарем, переводчиком, учителем. В 1925-1928 гг. учился в Якутском учительском техникуме.

Первое стихотворение «Ийэ», написанное в 1927 г., опубликовано в журнале «Чолбон».

В 1928 г. поступил в отделение языка и литературы Второго Московского университета. Работал редактором в Якутском книжном издательстве. В 1934 г. вышел первый сборник рассказов «Быһах угун кыстыммат» («Нож не режет рукоятку»), вошедший в золотой фонд якутской литературы. В годы Великой Отечественной войны писатель выступал как яркий публицист и новеллист.

Роман «Весенняя пора» является вершиной творчества Мординова. Произведение стало достоянием всесоюзного и зарубежного читателя: переведен на русский, украинский, венгерский и чешский языки. Им переведены на якутский язык «Герой нашего времени» М. Лермонтова, «Анна Каренина», «Воскресение», «Война и мир» Л. Толстого, «Коварство и любовь» Ф. Шиллера, «Человек с ружьем» Н. Погодина, «Радуга» В. Василевской, «Наука ненависти», «Тихий Дон» М. Шолохова.

Много лет работал в редакции газеты «Бэлэм буол» («Будь готов»). Более 20-ти лет работал заместителем председателя правления Союза писателей Якутии. В 1934 г. вместе с П.А. Ойунским принял участие в работе Первого съезда писателей СССР. В 1966 г. избирался депутатом Верховного Совета СССР, в 1955 г. – депутатом Верховного Совета РСФСР. Кавалер двух орденов Трудового Красного Знамени, Дружбы народов, двух орденов «Знак Почета».

Его именем названы Харбалахская средняя школа Таттинского улуса, издательство газеты «Кэскил», улицы в Якутске, Ытык Кюеле и селах Таттинского улуса . На родине писателя в с. Харбалах работает Дом-музей братьев Мординовых.

БИБЛИОГРАФИЯ

Произведения

  • Айымньылар : 2 томнаах / хомуйан оҥордо Д. В. Кириллин ; [редкол.: А. К. Акимов уо.д.а.]. – Дьокуускай : Бичик, 2005. – . – («Саха литературатын классиктара» серия).
  • Т. 1. Сааскы кэм : роман. – 2005. – 800 с.
  • Т. 2 : Хоһооннор, кэпсээннэр, сэһэннэр. – 2006. – 494 с.
  • Быһах угун кыстыммат : кэпсээннэр. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1934. – 69 с.
  • Хоһооннор. – М. : Учпедгиз, 1936. – 32 с.
  • Кэпсээннэр. – М. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1937. – 72 с.
  • Ситим быстыыта : драма. – М. – Дьокуускай : Кинигэ издвота, 1937. – 78 с.
  • Уон сыл : хоһооннор. – М. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1937. – 104 с.
  • Киһи : драма. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1938. – 94 с.
  • Сэрии : очеркалар. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1942. – 86 с.
  • Ааһан иһэн : новеллалар. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1944. – 104 с.
  • Киһи уонна айымньы : Ахтыылар. Ыстатыйалар. Этиилэр / хомуйда, ред. Г. С. Сыромятников. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1945. – 408 с.
  • Доҕоттор : сэһэн. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1947. – 164 с.
  • Күнү көрсө : кэпсээннэр, хоһооннор. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1947. – 298 с.
  • Тоҕус төгүл тоҕо? : кыра саастаах оҕолорго. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1949. – 42 с. ; 1974. – 24 с.
  • Дьон ортотугар : хоһооннор, сэһэн, кэпсээннэр, ахтыылар / [хомуйан оҥордо Г. Г. Филиппов]. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1989. – 216 с.
  • Алдьархай : сэһэн. – Дьокуускай : Бичик, 2005. – 336 с.

* * *

  • Весенняя пора : роман / авториз. пер. А. Дмитриевой, Л. Корниловой. – М. : Сов. писатель, 1951. – 780 с. ; М. : Сов. писатель, 1954. – 712 с. ; М. : Гослитиздат, 1958. – 712 с. ; Новосибирск : Кн. изд-во, 1961. – 717 с. ; М. :. Известия, 1970. – 718 с. ; М. : Сов. Россия, 1978. – 541 с. ; М. : Худож. лит., 1993. – 396 с.
  • Повести. – М. : Сов. писатель, 1960. – 194 с.
  • Беда : Повесть / Авториз. пер. А. Дмитриевой ; М. : Сов. писатель, 1970. – 319 с. ; М. :. Сов. писатель, 1972. – 319 с.
  • Друзья-товарищи : повести / Якутск : Кн. изд-во, 1976. – 488 с.

* * *

  • Таатта улууһа. Сүүс сыл. Сүүс суруйааччы / [бырайыак ааптара, ред. А. Ф. Постников-Сындыыс ; хомуйан оҥордулар: А. Ф. Постников, П. Е. Самсонов, У. И. Заболоцкая уо.д.а.]. – Ытык Күөл : [и. с.], 2012. – 362 с.
  • Иһинээҕититтэн : Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа : [кылгас биогр.] ; Ийэ ; Маҥнайгы учууталбар : [хоһооннор] ; Ийэ : [быһа тардыы]. – С. 51-56.

О жизни и творчестве

  • Н. Е. Мординов-Амма Аччыгыйын айар үлэтэ уонна саха билиҥҥи литературата : (Саха нар. суруйааччыта Амма Аччыгыйа төрөөбүтэ 100 сылыгар аналлаах респ. науч.-практ. конф. матырыйаалларынан тезистэр хомуурунньуктара, муус устар 7 к., 2006 с.) / Үөрэхтээһин федер. агентствота ; “М. К. Аммосов аатынан Саха гос. ун-та”. – Дьокуускай : СГУ изд-вота, 2006. – 94 с.
  • Чооруоһап, М. А. Ытык-мааны Амма Аччыгыйа : (нар. суруйааччы туһунан ахтыылар) / М. А. Чооруоһап. – Дьокуускай : Бичик, 2006. – 128 с.
  • Попова, А. С. “Сааскы кэм” романынан сирдэтэн / А. С. Попова, В. В. Блахирова. – Дьокуускай : Бичик, 2009. – 204 с.

* * *

  • Харлампьева, Н. И. Үйэттэн үйэҕэ биһигини кытта // Хоһоонум уҥуоргу кытыла / Н. Харлампьева. – Дьокуускай, 2007. – С. 94-99.
  • Слепцова, А. Д. Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа : (1906-1994 сс.) // Сиэннэрбэр суруйааччылары сэһэргиим // Анна Слепцова-Туобу Аана. – Дьокуускай, 2008. – С. 18-19. – (“Төрөөбүт Сахам сирэ” серия).
  • Урсун. Ыһыахтарга сырытыннарбытым : [ахтыы] // Алтыһыылар. Анаарыылар : (ахтыылар, дакылааттар) / Урсун. – Дьокуускай, 2010. – С. 70-74.

* * *

  • Бурцев, А. А. Амма Аччыгыйа // Введение в историю якутской литературы / А. А. Бурцев. – Якутск, 2004. – С. 70-73.

* * *

  • Чооруоһап, М. Бар дьонун махтала, таптала / Михаил Чооруоһап // Чолбон. – 1996. – №1. – С. 149-153.
  • Васильева, Д. Саха сээркээн сэһэнньитэ / Дора Васильева // Чолбон. – 2006. – №1. – С. 8-12.
  • Дмитриев, Н. Банаардаах сырдыктан күөдьүйбµт кутаа : [ахтыы] / Николай Дмитриев // Чолбон. – 2006. – №1. – С. 39-44.
  • Тарабукин, В. Олоҕум дьоллоох түгэннэриттэн : [ахтыы] / Василий Тарабукин // Чолбон. – 2006. – №1. – С. 30-38.
  • Тимофеев, М. Оҕонньор / Михаил Тимофеев // Чолбон. – 2006. – №1. – С. 26-29.
  • Башарина, З. Амма Аччыгыйа – талааннаах тылбаасчыт / Зоя Башарина // Чолбон. – 2007. – №2. – С. 93-96.
  • Винокуров, И. “Сааскы кэмҥэ” өс хоһооно / Иван Винокуров // Чолбон. – 2011. – №11. – C. 80-82.

* * *

  • Мыреева, А. Н. “Весенняя пора” : человек и природа // Поляр. звезда. – 1997. – №5. – C. 75-77.

* * *

  • Жегусов, Д. Чөркөөх оскуолатын бастакы үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ / Дмитрий Жегусов // Таатта. – 2006. – Тохсунньу 5 к.
  • Неймохов, Е. Айымньылаах айаҥҥа алҕаабыта / Е. Неймохов // Кыым. – 2006. – Тохсунньу 26 к. – С. 11 ; 2006. – Ахсынньы 21 к. – С. 11.
  • Нелунов, И. Ини-бии Мординовтар Кыайыы ыһыаҕар : [Таатта улууһугар 1945 с. буолбут ыһыах туһунан] / И. Нелунов // Кыым. – 2010. – Ыам ыйын 13 к. – С. 33.
  • Дмитриев, Н. “Бэлэм буоллар” өрүү ахтар улахан доҕорбут / Н. Дмитриев // Кэскил. – 2011. – Олунньу 11 к. – С. 8.

* * *

  • Мординов Николай Егорович-Амма Аччыгыйа : [Некролог] // Респ. Саха. – 1994. – 17 нояб.

* * *

  • Мординов Николай Егорович – Амма Аччыгыйа : (06.01.1906 – 14.11.1994) // Аартыгы арыйааччылар : биобиблиогр. справ. / «Таатта» хаһыат редакцията» авт. тэрилтэ ; И. А. Аргунов аатынан Таатта улууһун киин б-ката ; [хомуйан оҥордулар: Т. Бочорукова уо. д. а.]. – Ытык Күөл, 2012. – С. 81-83. – Библиогр.: с. 82-83 (21 назв.).

* * *

  • Писатели Земли Олонхо : биобиблиогр. справ. / Союз писателей Якутии, Союз писателей Респ. Саха (Якутия), Якут. Нац. б-ка ; [сост. Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков]. – Якутск, 2000. – С. 44-48. – Библиогр.: с. 43-48 (56 назв.).