Количество просмотров 346
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (Пока оценок нет)
Загрузка...

СОФРОНОВ Анемподист Иванович – Алампа

attat

(14.11.1886 – 24.10.1935)

Один из основоположников якутской литературы. Выдающийся драматург, прозаик, поэт, критик, переводчик, общественный деятель.

Родился в I Жохсогонском наслеге Ботурусского (ныне Таттинского) улуса. В 16 лет поступил на учебу в четырехгодичную церковно-приходскую школу. В 1907 г. стал наборщигом типографии газеты «Якутский край». Сотрудничал в журнале «Саха саІата», в нем печатались его первые произведения. Успешно работал в разных жанрах литературы. Его пьесы сыграли огромную роль в развитии национального театра, рассказы принадлежат к числу лучших в якутской прозе. Стихотворения внесли в литературу особый лирический лад. Им написано более 150 песен и стихотворений.

А.И. Софронов – видный общественный деятель. Был редактором первой советской газеты на якутском языке «Манчаары». В 1912-1913 гг. организовал первый литературно-художественный журнал «Саха саҥата», в 1926 г. – журнал «Чолбон», был первым редактором. Он является основателем и руководителем Якутского национального театра. Делегат I, III Всеякутского съезда Советов. В 1924 г. избран членом Центрального исполнительного комитета Якутской АССР. В 1926 г. – делегат Первого тюркологического съезда в г. Баку.

В 1928 г. ложно обвинен в национализме и выслан в ссылку в Иркутск, Архангельск. Реабилитирован в 1963 г.

Его имя присвоено Ытык Кюельской средней школе, Жохсогонскому Дому культуры Таттинского улуса. Названы улицы в Якутске, Ытык Кюеле, Боробуле Таттинского улуса. В 2011 г. возведен скульптурный памятник в с. Ытык Кюель. В 2012 г. его прах перевезен из Якутска на территорию литературно-художественного музея-заповедника «Татта». Здесь сооружен сквер, возведен скульптурный памятник.

БИБЛИОГРАФИЯ

Произведения

  • Айымньылар / [хомуйан оҥордо В. Г. Семенова ; редкол.: А. К. Акимов уо. д. а.]. – [4 томнаах]. – Дьокуускай : Бичик, 2005 – 2011. – («Саха литературатын классиктара»).
  • Т. 1. Хоһооннор, поэмалар. – 2005. – 544 с.
  • Т. 2. Хоһооннор, поэмалар, кэпсээннэр, очерк, ыстатыйалар. – 2005. – 448 с.
  • Т. 3. Драмалар. – 2008. – 544 с.
  • Т. 4. Тылбаастар. Айымньылар. Ыстатыйалар. Докумуоннар. – 2011. – 480 с.
  • Кэпсээннэр, драмалар, сыһыарыылар / Алампа ; [хомуйан оҥордулар: О. М. Слепцова уо.д.а. ; киирии тыл авт. В. Б. Окорокова]. – Дьокуускай : Бичик, 2011. – 188 с.

* * *

  • Таатта улууһа. Сүүс сыл. Сүүс суруйааччы / [бырайыак ааптара, ред. А. Ф. Постников-Сындыыс ; хомуйан оҥордулар: А. Ф. Постников, П. Е. Самсонов, У. И. Заболоцкая уо.д.а.]. – Ытык Күөл : [и. с.], 2012. – 362 с.
  • Иһинээҕититтэн : Анемподист Иванович Софронов – Алампа : [кылгас биогр.] ;Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр ; Туллук-туллук доҕоттоор ; Төрөөбүт дойду ; Сарсыардааҥы чолбон ; Саҥа дьыл ырыата ; Күн киириитэ : [хоһооннор] ; Дьүһүн кубулуйумтуо : [кэпсээн]. – С. 19-23.

О жизни и творчестве

  • Семенова, В. Г. Анемподист Софронов поэзията : (үөскээбит төрүттэрэ. Проблематиката. Поэтикатын уратылара) : үөрэх пособиета. – Дьокуускай : Саха ун-тын изд-вота, 2002. – 159 с.
  • Окорокова, В. Б. Алампа дьоло / В. Б. Окорокова, О. Н. Давыдова. – Дьокуускай : Саха ун-тын изд-вота, 2005. – 68 с.
  • «Баарбын барытын бар дьон барҕалыырыгар биэрэбин» : (А. И. Софронов-Алампа туһунан ахтыылар, ыстатыйалар) / [хомуйан оҥордулар: А. Н. Павлов-Дабыл, В. Г. Семенова, В. Т. Андросов]. – Дьокуускай : РНА ССНК изд-вота, 2006. – 196 с.
  • Павлов, А.-Дабыл. Алампаны анаардахха / А. Павлов-Дабыл, П. Андросов-Дьөҥкү Сээн. – Таатта, 2006. – 108 с. – (Улусная тип.)
  • Семенова, В. Г. Анемподист Софронов кэм-кэрдии дьүүлүгэр : үөрэх пособиета. – Дьокуускай : Саха ун-тын изд-вота, 2006. – 111 с.
  • Алампа алгыһынан / [хомуйан оҥордулар: А. Е. Варламова-Айысхаана, С. А. Попов-Сэмэн Тумат ; аан тыл авт. Е. А. Борисов]. – Дьокуускай : Медиа-холдинг “Якутия”, 2011. – 35, [1] с.
  • Семенова, В. Г. Алампа : личность норуот историятыгар суолтата / В. Г. Семенова ; [науч. ред. филол. наука д-ра Н. Н. Тобуроков]. – Дьокуускай : Ситим-Медиа, 2011. – 397 с.
  • Киһи буолбут Таҥара, Таҥара буолбут Киһи : (А. И. Софронов туһунан ахтыылар, ыстатыйалар) / [хомуйан оҥордулар: В. Г. Семенова, И. А. Сивцева]. – Дьокуускай : Бичик, 2012. – 160 с.

* * *

  • Билюкина, А. А. Алампа… : (жизнь в творчестве) / отв. ред. д-р филол. наук Д. Е. Васильева. – Якутск : [б. и.], 2001. – 137 с.
  • Неймохов, Е. П. Алампа : роман : в двух кн. / Егор Неймохов ; [ пер. с якут. яз. Е. Ю. Каминского ; лит. ред В. Н. Федоров ; науч. ред. П. В. Сивцева]. – Якутск : Бичик, 2012.
  • Кн. 1 : Алампа : заложник вечности / [авт. предисл.: Г. Филиппов, В. Окорокова ; авт. послесл. В. Федоров]. – 2012. – 287 с.
  • Кн. 2 : Алампа : благословенные аласы / [авт. послесл. А. А. Бурцев]. – 2012. – 391 c.

* * *

  • Слепцова, А. Д. Анемподист Иванович Софронов-Алампа : (1886-1935 сс.) // Сиэннэрбэр суруйааччылары сэһэргиим // Анна Слепцова-Туобу Аана. – Дьокуускай, 2008. – С. 6-8. – (“Төрөөбүт Сахам сирэ” серия).

* * *

  • Хон, В. Алампалыын алтыһан ; Алампа хоһоонун ааҕаммын : [хоһооннор] / Омук Уола // Күрүлгэн. – 2011. – №4 (21). – С. 79-82.
  • Винокуров, Н. Алампа аартыгынан : (суоллааҕы бэлиэтээһиннэр) / Урсун // Чолбон. – 2011. – №10. – С. 14-17.
  • Харысхал. Мин Алампам // Чолбон. – 2011. – №10. – С. 3-7.
  • Ноева, С. Е. А. И. Софронов-Алампа прозатыгар кэм уонна эйгэ сыһыаннаһыытын уратыта / С. Е. Ноева // Чолбон. – 2012. – №11. – C. 7-9.
  • Петров, П. Үтүргэннээх сыллары уҥуордаан : (Агриппина архыыбыттан Алампа туһунан) / П. Петров // Чолбон. – 2012. – №11 – C. 13-17.
  • Романова, Л. “Олох долгуна обургу…” / Л. Н. Романова // Чолбон. – 2012. – №11. – C. 10-12.
  • Торотоев, Г. Алампа – саха норуотун суураллыбыт суобаһа : (“Ырыа быстыыта хоһоон” кинигэ сүнньүнэн) / Г. Торотоев // Күрүлгэн. – 2012. – №1 (24). – С. 98-100.

* * *

  • Ноева, С. Не просто созерцать, а часть гармоничного целого…. особенности хронотопа в рассказах А. И. Софронова-Алампа // Поляр. звезда. – 2011. – №3. – С. 93-96.
  • Чусовская, В. А. Алампа – история в зеркале театра : [к 125-летию А. И. Софронова-Алампа] // Поляр. звезда. – 2011. – №6 – С. 61-64.

* * *

  • Бурцев, Д. Алампа мөссүөнэ норуот өйүгэр-санаатыгар: [ахтыы] / Д. Г. Бурцев // Таатта. – 2011. – От ыйын 12 к. – С 3.
  • Кустурова, А. Арыгылааһын алдьархайа айымньыга : [Алампа айар үлэтигэр арыгы темата] / А. Кустурова // Таатта. – 2011. – От ыйын 29 к.
  • Хаптагаева, Н. А. И. Софронов-Алампа “Сылбах тиит” поэматын түгэх санаата / Н. Хаптагаева // Таатта. – 2011. – Атырдьах ыйын 9 к.
  • Андросов, Е. Алампа ийэтинэн төрдүн-ууһун туһунан / Е. Андросов // Таатта. – 2011. – Атырдьах ыйын 12 к.
  • Кузьмина, А. Г. Алампа аартыгынан айан : [Саха сирин Суруйааччыларын союһа А. И. Софронов-Алампа төрөөөбүтэ 125 с. анаан лит. экспедицияны тэрийбитин туһунан] / А. Кузьмина // Саха сирэ. – 2011. – Атырдьах ыйын 20 к. – С. 4.
  • Иванова, М. Атыыһыт К. Д. Спиридонов уонна Алампа / М. Иванова // Таатта. – 2011. – Балаҕан ыйын 2 к.
  • Винокуров, Н. Дьоһуннаах хардыы : [Саха сирин Суруйааччыларын союһа А. И. Софронов-Алампа төрөөбүтэ 125 с. анаан лит. экспедицияны тэрийбитин туһунан] / Урсун // Саха сирэ. – 2011. – Балаҕан ыйын 3 к. – С. 3.
  • Харлампьева, Н. И. Дьону-сэргэни сомоҕолуу, түмэ турар : [Саха сирин Суруйааччыларын союһа А. И. Софронов-Алампа төрөөбүтэ 125 с. анаан лит. экспедицияны тэрийбитин туһунан] / Н. И. Харлампьева // Саха сирэ. – 2011. – Балаҕан ыйын 3 к. – С. 3.
  • Жегусов, Д. Алампа “Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр” хоһооно / Д. Жегусов // Таатта. – 2011. – Балаҕан ыйын 9 к.
  • Попов, Н. Е. Алампа – хаан-уруу аймаҕым / Н. Попов // Киин куорат. – 2011. – Балаҕан ыйын 17 к. – С. 18.
  • Охотина, М. Алампаҕа таптал лириката / М. Охотина // Таатта. – 2011. – Балаҕан ыйын 23 к. – С. 4-5.
  • Шестакова, Е. Алампа уобараһа ойуулуур-дьүһүннүүр искусствоҕа / Е. Шестакова // Таатта. – 2011. – Алтынньы 25 к.
  • Винокуров, Н. Е. Алампа төрүттээбит “Чолбоно” : [“Чолбон” сурунаал кылаабынай редакторын кытта кэпсэтии] / Урсун // Саха сирэ. – 2011. – Алтынньы 27 к. – С. 7.
  • Андросов, Г. Урааҥхай саха уола / Г. Андросов // Саха сирэ. – 2011. – Сэтинньи 12 к. – С. 1.
  • Андросов, Г. Алампа уонна театр : айымньыларын аныгылыы тыыннаан… / Гаврил Андросов // Саха сирэ. – 2011. – Сэтинньи 17 к. – С. 7.
  • Филатов, Н. Таптал, көҥүл олох бэлиэтэ : [Ытык Күөл орто оскуолатын иннигэр А. И. Софроновка аналлаах пааматынньык турда] / Н. Филатов // Саха сирэ. – 2011. – Сэтинньи 17 к. – С. 6.
  • Жегусов, Д. С. Улуу Алампа “Арыгыһыт киһи муҥнанара” хоһооно: [хоһоону ырытыы] / Дмитрий Жегусов // Таатта. – 2011. – Ахсынньы 16 к.
  • Попова, Г. Алампа поэзиятыгар таптал дьиҥэ / Санаайа //Наш ун-т. – 2012. – 30 янв. – 6 февр. – С. 19.
  • Семенова, В. Г. Валентина уонна Алампа : [филол. наука канд., ХИФУ доцена, саха лит. каф. сэбиэдиссэйэ В. Г. Семенованы кытта кэпсэтии / суруйда Б. Павлов // Киин куорат. – 2012. – Кулун тутар 15 к. – С. 6.
  • Котоконов, М. Олоҥхо, ырыа-тойук уонна Алампа туһунан… / М. Котоконов // Кыым. – 2012. – Кулун тутар 29 к. – С. 33.
  • Алампа дойдутугар “айаннаата”… [А. И. Софронов көмүс уҥуоҕа дойдутугар көһөрүлүннэ] // Саха сирэ. – 2012. – Атырдьах ыйын 15 к. – С. 4.
  • Попов, Н. Е. Үтүө санаа хайаан да туолар аналлаах : [Алампа уҥуоҕун Тааттаҕа көһөрүү туһунан] / Н. Е. Попов // Кыым. – 2012. – Атырдьах ыйын 30 к. – С. 40. ; Таатта. – 2012. – Атырдьах ыйын 28, 31 к.
  • Шестакова, Е. Алампа сыдьааннара : [ииппит кыыһын П. Босикова сиэнин М. Е. Емельянова туһунан] / Е. Шестакова // Таатта. – 2012. – Алтынньы 26 к.

* * *

  • Анемподист Иванович Софронов-Алампа : биобиблиогр. ыйынньык / Саха Респ. наукаҕа уонна анал үөрэхтээһиҥҥэ м-вота, М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай ун-т, Саха Респ. Нац. б-ката, И. А. Аргунов аатынан Таатта улууһун киин б-ката ; [хомуйан оҥордулар: В. Г. Семенова, Е. И. Шестакова ; ред. Я. А. Захарова]. – Дьокуускай : Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай ун-т изд.-полигр. комплекса, 2011. – 320 с.

* * *

  • Софронов Анемподист Иванович : (14.11.1886 – 24.10.1935) // Аартыгы арыйааччылар : биобиблиогр. справ. / «Таатта» хаһыат редакцията» авт. тэрилтэ ; И. А. Аргунов аатынан Таатта улууһун киин б-ката ; [хомуйан оҥордулар: Т. Бочорукова уо. д. а.]. – Ытык Күөл, 2012. – С. 43-46. – Библиогр.: с. 44-46 (42 назв.).

* * *

  • Писатели Земли Олонхо : биобиблиогр. справ. / Союз писателей Якутии, Союз писателей Респ. Саха (Якутия), Якут. Нац. Б-ка ; [сост.: Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков]. – Якутск, 2000. – С. 22-24. – Библиогр.: с. 22-24 (29 назв.).

* * *

  • Якутия-2011 : календарь знаменат. и памят. дат / Нац. б-ка Респ. Саха (Якутия), Центр нац. и краеведч. библиогр., отд. ретросп. нац. и краеведч. библиогр. ; [сост. Л. Г. Федорова ; ред. Т. С. Максимова]. – Якутск, 2011. – С. 142-148.