70
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (2 оценок, среднее: 3,50 из 5)
Загрузка...

Василий Архипович Тарабукин*

ТАРАБУКИН ВАСИЛИЙ АРХИПОВИЧ

(1934 – 2013)

Россия суруйааччыларын уонна суруналыыстарын Союзтарын чилиэнэ,

СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС бэчээтин туйгуна,

Таатта уонна Муома улуустарын бочуоттаах олохтооҕо

Оҕо суруйааччыта, тылбаасчыт В.А. Тарабукин 1934 сыллаахха сэтинньи 10 күнүгэр Таатта улууһун 2-с Байаҕантай нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Оҕо сааһа Киэҥ Күөл диэн кэрэ айылҕалаах дойдуга ааспыта. Аҕата Акыым тута хоһуйан ыллыыра. Убайдара Бүөтүр, Ньукулай хоһоон суруйаллара. Ол гынан баран, Василий Архипович “суруйааччы буоларга холкуос дьахталлара – туойан ыллыыллара, хоһуйаллара сабыдыаллаабыта быһыылааҕа” диэн этэрэ.

       Аан бастакы “Былыттар” диэн хоһоонун төрдүс кылааска үөрэнэ сылдьан, окко тиэрэ түһэн, былыттаах халлааны одуулуу сытан айбыт. Бастакы хоһоонноро саха поэта Эллэй уонна Күннүк Уурастыырап сабыдыалынан суруллубуттара диирэ.

     Ытык Күөл оскуолатын бүтэрэн баран, ааҕар балаҕан сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1962 с. Саха государственнай университетын саха тылын уонна литературатын салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ.      Университекка үөрэнэ сылдьан хаһыаттарга суруйар.   Муомаҕа Улахан Чыыстайга учууталлаабыта. 1964 с. дойдутугар Тааттаҕа оройуоннааҕы “Коммунист” хаһыакка корреспонденнаабыта, отдел сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.

         1967 сыллаахха Саха сирин кинигэтин издательствотыгар редакторынан үлэҕэ киирэр. Суруйааччы, тылбаасчыт, хомуйан оҥорооччу, редактор быһыытынан биллэн-көстөн киирэн барар.

  “Чолбон” сурунаал редколлегиятын чилиэннэрэ: С.А.Попов-Тумат, В.А.Тарабукин, П.И.Аввакумов

1969-2004 сылларга  Дьокуускайга “Бичик” кинигэ кыһатыгар уус-уран уонна оҕо литературатын, онтон “Чолбон” сурунаалга проза салаатын редакторынан уһуннук үлэлээн үгүс ааптар кинигэтин таһааттарбыт үтүөлээх. “Чолбон” сурунаал прозаҕа салаатыгар үлэлиир. Барыта түөрт уон сыл сурунаал редакторынан үлэлиир.

       Василий Архипович бастакы айымньылара 1956 с. оройуон хаһыатыгар бэчээттэммиттэрэ. 1976 с. “Тиргэлээх көҕөн” диэн кэпсээннэрин бастакы кинигэтэ тахсыбыта, салгыы “Оппоос мүччүргэннээх сырыылара” (1980), “Чубарый” (1982), “Үүнүүлээх ходуһаҕа” (1984), “Маныыһыт уонна эһэ” (1989), “Доҕордоһуу бэлэҕэ” (1992), “Тустаахха соһумар суол” (1994), “Төрөөбүт суол сылааһа” (1994), “Айылҕа дьиктилэрэ” (2001), “Төлкө түстэниитэ” (2004), “Ытыллыбыт сурук” (2009), “Олох угуйар суһума” (2013)  кинигэлэрэ бэчээттэммиттэрэ. Сорох кэпсээннэрэ оскуола хрестоматиятыгар уонна кылааһы таһынан ааҕыы кинигэлэригэр киирбиттэрэ. С. Смирнов “Майор хорсун быһыыта”, Джоодорж “Тиэтэллээх биллэрии”, Улуро Адо “Юко кэпсээннэрэ” уо.д.а. кинигэлэри сахалыы тылбаастаабыта.

Василий Архипович кыыһа Марфа Васильевна филологическай наука кандидата, ХИФУ филологическай факультетын  нуучча тылын кафедратын сэбиэдиссэйэ.

Кэргэнинээн Александра Афанасьевналыын

Оҕолорго кэпсээннэрэ

читать

Тиргэлээх көҕөн / Василий Тарабукин ; [худож. К. Р. Попов]. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1976. – 62 с.
  Оппоос мүччүргэннээх сырыылара : сэһэн, кэпсээннэр. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1980. – 62 с.
  Чубарый : рассказы для детей мл. школ. возраста. – Якутск : Кн. изд-во, 1982. – 32 с.

читать

Үүнүүлээх ходуһаҕа : кэпсээннэр. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1984. –71 с.

Маныыһыт уонна эһэ : [кэпсээннэр, сэһэн : орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] / Василий Тарабукин ; [К. Р. Попов уруһуйа]. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1989. – 189, [2] с.

читать

Доҕордоһуу бэлэҕэ. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1992. – 32 с.

Тустаахха соһумар суол : сэһэн, кэпсээннэр : [орто саастаах оҕолорго] / Василий Тарабукин ; [К. Р. Попов уруһуйдара]. – Дьокуускай : Бичик, 1994. – 117, [2] с.

Айылҕа дьиктилэрэ : орто саастаах оскуола оҕолоругар кэпсээннэр / Василий Тарабукин ; [худож. В. Ноева]. – Дьокуускай : Бичик, 2001. – 77 [2] с.

***

 

Төрөөбүт буор сылааһа : ырыанньык. – Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1994. – 10 с.

читать

Төлкө түстэниитэ : сэһэннэр, кэпсээннэр. – Дьокуускай : Бичик, 2004. – 208 с.

читать

Ытыллыбыт сурук : сэһэннэр, кэпсээн, ахтыылар. – Дьокуускай : Бичик, 2009. – 208 с.

читать

Олох угуйар суһума : сэһэннэр, кэпсээннэр, хоһооннор, ахтыы. – Дьокуускай : Бичик, 2013. – 366 с.

***

Таатта улууһа. Сүүс сыл. Сүүс суруйааччы / [бырайыак ааптара, ред. А. Ф. Постников-Сындыыс ; хомуйан оҥордулар: А. Ф. Постников, П. Е. Самсонов, У. И. Заболоцкая уо.д.а.]. – Ытык Күөл : [и. с.], 2012. – 362 с.

Иһинээҕититтэн : Василий Архипович Тарабукин : [кылгас биогр.] ; Сарсыардааҥы сардаҥа ; Айан аргыстаах ; Халлаан аттара : [хоһооннор] ; Куба өлүүтэ : [кэпсээн]. – С. 128-133.

***

Айылҕа алыптаах туоната : [кэпсээн] // Күрүлгэн. – 2013. – №5. – С. 23-31.

Олоҕо уонна айар үлэтэ

Төрөөбүт түөлбэбиттэн… : [оҕо суруйааччыта В. А. Тарабукин 70 сааһын туолуутугар] // Чуораанчык. – 2004. – №6. – С. 4.

Федотова, М. Учууталым туһунан : (суруйааччы В. А. Тарабукин 60 сааһыгар) / Мария Федотова // Чолбон. – 2004. – №11. – С. 71-73.

Урсун. Байанайдаах булчут курдук : (суруйааччы Василий Тарабукин 75 сааһыгар) / Урсун // Чолбон. – 2009. – №11. – С. 87-90.

Тарабукин, В. А. Тииҥнээх суруйааччы / суруйда Айысхаана // Чолбон. – 2009. – №12. – С. 94-96.

Тарабукина, М. В. “Дьоҥҥо үтүөнү оҥорууттан дуоһуйууну ылабын” : (Аҕам, суруйааччы В. А. Тарабукин эрэдээктэр быһыытынан) / Марфа Тарабукина // Чолбон. – 2019. – №11. – С. 90-94.

Уйбаан Оҕонньор. Олоххо уһаарыллыбыт уол : (суруйааччы В. А. Тарабукин төрөөбүтэ 85 сыла) / Уйбаан Оҕонньор // Чолбон. – 2019. – №11. – С. 95-96.

***

Андросов, П. Оҕо куттаах буолан… / Дьөҥкү Сээн // Таатта. – 2004. – Алтынньы 28 к.

Төрөөбүт төрүт тыл сылааһыгар бигэнэн… : [суруйааччы В. А. Тарабукины кытта кэпсэтии] / суруйда Василий Иванов // Саха ыала. – 2004. – Сэтинньи 11 к. – С. 6.

Оҕолорго анаммыт олох : [биллиилээх оҕо суруйааччыта, СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ В. А. Тарабукин 75 сааһын туолла] // Кэскил. – 2009. – Сэтинньи 20 к. – С. 8.

***

Василий Тарабукин // Писатели земли Олонхо : биобиблиогр. справ. / Союз писателей Якутии, Союз писателей Респ. Саха (Якутия), Якут. Нац. Б-ка ; [сост.: Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков]. – Якутск, 2000. – С. 376-377. – Библиогр.: с. 377 (11 назв.).