138 просмотров
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (1 оценок, среднее: 5,00 из 5)
Загрузка...

СЛЕПЦОВ Платон Алексеевич – Ойунский

ojunsky

(11.11.1893 – 31.10.1939)

Основоположник якутской советской литературы. Поэт, прозаик, драматург.

Родился в III-м Жохсогонском наслеге Ботурусского (ныне Таттинского) улуса. Окончив сельскую двухклассную школу, учился в Якутском четырехклассном училище, затем в учительской семинарии. Первое произведение «Үлэһит ырыата» («Песня труженика») написано по заданию Ем. Ярославского в 1917 г. Стихотворение ознаменовало собой рождение якутской советской литературы. После «Песни труженика» перевел на якутский язык «Песню о соколе» М. Горького. Его поэтическое творчество неразрывно связано с революционной и общественной деятельностью. Как публицист написал много статей. Был председателем первого научно-исследовательского общества «Саха кэскилэ». Основал научно-исследовательский институт языка и культуры. Первым из якутов получил звание кандидата лингвистических наук. Собрал и подготовил к печати якутский фольклор, в том числе сказки, рассказы, легенды. Знал много олонхо и сам хорошо исполнял. Воссозданный им народный эпос «Дьулуруйар Ньургун Боотур» («Нюргун Боотур Стремительный») стал величайшим памятником якутского народного творчества. Переводил на якутский язык произведения классиков русской и мировой литературы: Пушкина, Горького, Жуковского, Гете, Петефи. В 1934 г. принимал участие в организации правления Союза писателей Якутии и избран председателем. Был делегатом первого съезда писателей СССР.

Как видный политический деятель, Ойунский прожил яркую жизнь. В 1922 г. избран председателем Совнаркома Якутской АССР, затем председателем Центрального Исполнительного Комитета Советов ЯАССР. Член ЦИК СССР второго и третьего созывов, делегат Х съезда РКП(б), XI Всероссийского, II Всесоюзного съездов Советов и I Всесоюзного съезда советских писателей. На съезде был избран членом правления СП СССР. В декабре 19837 г. избран депутатом Верховного Совета СССР.

Именем П.А. Ойунского названы Якутский академический драматический театр, Литературный музей, Таттинский народный театр, Черкехская средняя школа Таттинского улуса, улицы в Якутске и селах Таттинского улуса. В Якутске, Ытык Кюеле, Черкехе возведены скульптурные памятники. В 1966 г. Совет Министров Якутской АССР учредил Государственную премию им. П.А. Ойунского, присуждаемую за лучшие произведения литературы, искусства и архитектуры.

Библиография

Произведения

  • Айымньылар : 2 томнаах. – Дьокуускай : Бичик, 2005.
  • Т. 1 : Хоһооннор. Тылбаастар. Драмалар. Поэмалар. – 335 с.
  • Т. 2 : Сэһэннэр. Кэпсээннэр. Драматическай айымньылар. – 365 с.
  • Талыллыбыт айымньылар хомуурунньуктара / хомуйан оҥордулар: М. Н. Дьячковская, С. П. Ойунская. – Дьокуускай : Бичик, 2005. – (Саха литературатын классиктара).
  • Т. 1. Хоһооннор, тылбаастар, драматическай поэмалар. – 320 с.
  • Т. 2. Сэґэннэр, кэпсээннэр, драматическай айымньылар. – 368 с.
  • Ыстатыйалар уонна ахтыылар. 1893-1963. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1963. – 206 с.
  • Дьэбэрэттэн тахсыы : сэһэн. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1978. – 40 с.
  • Көҥүл ырыата : ырыалар, хоһооннор, кэпсээннэр, ахтыылар. – Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1988. – 135 с. – (Саха оскуолатын библиотеката).
  • Кэлэр кэскил ырыата : хоһооннор / хомуйан оҥордо Н. Е. Винокуров. – Якутскай : Кинигэ изд-вота, 1983. – 128 с.
  • Уруйа улааттын : ырыанньык / музыкальнай редактор З. К. Захаров ; нотаны оҥордо Н. П. Стручков. – Дьокуускай : Ситим, 1993. – 47 с. 
  • Улуу Кудаҥса = Кудангса Великий : үһүйээн. – Дьокуускай : Сахаполиграфиздат, 1995. – 88 с. – Сахалыы, нууччалыы.
  • Олоҥхо дойдута : П. А. Ойуунускай олоҥхотунан кырачааннарга ойуу-кинигэ / хомуйан оҥордо Е. П. Чехордуна ; Н. Е. Ябловская ойуулара. – Дьокуускай : Бичик, 2000. – 32 с.
  • Сэһэннэр, кэпсээннэр / хомуйан оҥордо Д. В. Кириллин ; киирии тылын суруйда С. И. Тарасов. – Дьокуускай : Бичик, 2003. – 191 с. – (Саха суруйааччылара – оҕолорго).
  • Дьулуруйар Ньургун Боотур : олоҥхо / бэчээккэ бэлэмнээтилэр : П. Н. Дмитриев, С. П. Ойунская. – Дьокуускай : Сахаполиграфиздат, 2003. – 544 с.

***

  • Избранное. – Москва : Худож. лит., 1963. – 295 с.
  • Красный шаман / перевод А. Бояров и П. Черных-Якутский. – Якутск : Якутгосиздат, 1930. – 55 с.
  • Нюргун Боотур Стремительный : якутский героический эпос олонхо / перевод В. Державин ; послесловие и комментарии И. В. Пухова ; иллюстрации Э. Сивцева и др. – Якутск : Кн. изд-во, 1975. – 431 с. ; 2-е изд. – 1982. – 431 с. / под общей редакцией В. Н. Иванова ; Министерство культуры и духовного развития РС(Я), Институт гуманитарных исследований Академии наук РС(Я). – Якутск ; Москва : ИПЦ “ДИК”, 2007. – 399 с. : ил.
  • Стихотворения / составитель И. В. Пухов ; вступительная статья: С. П. Данилов, Г. Г. Окороков. – Ленинград : Советский писатель, 1978. – 414 с. – (Библиотека поэта).
  • Стихотворения и поэмы. – Москва : Художественная литература, 1993. – 270 с.
  • Улуу Кудаҥса. Александр Македонский / [нууччалыы переводу оҥордо А. А. Борисова-Слепцова ; франц. переводу оҥордулар: Л. М. Сабарайкина, Янкель Каро ; ил. В. Ф. Ноева]. – Дьокуускай : Бичик, 2002. – 160 с.
  • Гулкокдди Нюргун Ботур : Олонхо / Пер. на эвен. яз. Д. В. Кривошапкина-Ньимкалан. – Дьокуускай : Бичик, 2003. – 304 с.
  • Красный шаман : (песня-олонхо в 4-х д.) / пер. и коммент. Е. С. Сидорова ; Министерство образования и науки РФ, Якутский госуниверситет им. М. К. Аммосова. – Якутск : Изд-во ЯГУ, 2004. – 51, [1] с. ил.
  • Мои заветные слова / [сост.: Н. А. Лугинов, Н. Н. Рыкунов, А. Г. Кузьмина ; лит. ред. И. И. Иннокентьев]. – Якутск : Бичик, 2006. – 208 с.
  • П. А. Ойунский : новые переводы стихотворений / перевод и вступительное слово Т. И. Петровой.- 2-е изд. – Дьокуускай : Сайдам, 2013. – 32 с.
  • Якутская сказка (олонхо), её сюжет и содержание = Yakut fairy tale (olonkho), its plot and contents / Министерство образования и науки РФ, Северо-Восточный федеральный университет им. М. К. Аммосова, Научно-исследовательский институт Олонхо. – 2-е изд. – Якутск : ИД СВФУ, 2016. – 119 с. : ил. 
  • Дорогой Максим, у нас есть будущее, счастливое и мирное… / П. А. Ойунский ; автор-составитель, предисловие В. Н. Протдьяконов ; Ем. Ярославскай аатынан Хотугу норуоттар историяларын уонна культураларын холбоһуктаах Саха гос. музейа, Чөркөөхтөөҕү “Саха сиринээ5и политсыылка” мемориальнай музей. – Якутск : Көмүөл, 2013. – 89, [11] с. ил.

***

  • Таатта улууһа. Сүүс сыл. Сүүс суруйааччы / [бырайыак ааптара, ред. А. Ф. Постников-Сындыыс ; хомуйан оҥордулар: А. Ф. Постников, П. Е. Самсонов, У. И. Заболоцкая уо.д.а.]. – Ытык Күөл : [и. с.], 2012. – 362 с.
  • Иһинээҕиттэн : Платон Алексеевич Слепцов-Ойуунускай : [кылгас биогр.] ; Доҕорбор Сүөкүччэҕэ ; Таатта үрэх үрдүгэр ; Аҕа алгыһа ; Таатта оҕото Дьаралыктыйа Былатыан ; Ийэм Дьэбдьэкиэй уҥуоҕар ; Алгыс : [хоһооннор] ; Оҕо куйуурдуу турара : [кэпсээн]. – С. 31-34.

***

  • Гулкөлөдди Нюргун Боотур : уадис, дяпкис, уюс икэн / П. Ойунский ; перевод на эвенский Д. В. Кривошапкин. – Якутск : Бичик, 2003. – 301 с. – Эвен.
  • Ньургун Баатыр : саха элинин баатырдык эпосу олонхо / Платон Ойуунускай ; орус тилине которгон В. Державин ; орусчадан кыргыз тилине которгон Шаршеналы Абдылдаев ; сүрөттөрү Э. Сивцев, В. Карамзин, И. Корякин дердики. – Бишкек : Турар, 2014. – 498 с. : ил. – Киргиз.
  • Nurgun Botur the Swift : olonkho / P. A. Oyunsky ; original transl. from the sakha language supervised by Alina Nakhodkina ; managing ed. Vasily Ivanov ; literary ed. Svetlana Yegorova-Johnstone. – [London] : Renaissance Books, 2014. – 448 p. – Англ.
  • Кыһыл Ойуун = Qirmizi Zaman / [перевод А. Эйвазова, предисловие А. Мамедов]. – Baki, 2018. – 226 s. – Азерб. яз.

О жизни и творчестве

  • П. А. Ойуунускай биир көлүөнэлээхтэрин ахтыыларыгар / Рос. Федерация үрдүк үөрэхтээһиҥҥэ Ком., М. К. Аммосов аатынан Саха гос. ун-та ; [үлэни хомуйан оҥорбут уонна тылб. Е. П. Чемезова ; ред. К. А. Семенова ; киирии тыл авт. Р. И. Бравина]. – Дьокуускай : [и. с.], 1994. – 47 с.
  • Ньургун Боотур уонна Тимир Дьигистэй : П. А. Ойуунускай олоҥхотунан оҕолорго ааҕар кинигэ / Е. М. Поликарпова, К. Буслаев оҥордулар ; Н. Иванова ойуулара. – Дьокуускай : Бичик, 2000. – 32 с.
  • Андросов, П. Х. Ойуунускай туһунан : ыстатыйалар, ахтыылар, анабыл хоһооннор / Дьөҥкү Сээн. – Таатта : [ и. с.], 2003. – 135 с. – (Улусная тип.).
  • Бравин, Д. Г. Дорообо, дойдум : [П. А. Ойуунускай 1928 с. Тааттаҕа сылдьыыта] / Д. Г. Бравин, Е. Д. Гуляев. – Ытык-Күөл : [и. с.], 2003. – 108 с. – (Улусная тип.).
  • Мин аатым ааттаныа… : (П. А. Ойуунускай туһунан ахтыылар) / Саха Респ. наукаларын Акад. ; Гуманит. чинчийии ин-та ; [хомуйан оҥордулар: И. Е. Федосеев, С. П. Ойунская]. – Дьокуускай : Изд-во СО РАН. Якут фил., 2003. – 336 с.
  • Окорокова, В. Б. “Күөдьүйбүт тыл, дьүһүннэммит санаа…” : (П. А. Ойуунускай айар үлэтэ) / В. Б. Окорокова. – Дьокуускай : Триада, 2003. – 134 с.
  • П. А. Ойуунускай 110 сааһа : (1893-1939) / Саха Респ. Нац. б-ката ; [хомуйан оҥордо Е. П. Бурцева ; сб. тахсарыгар эпп. В. А. Самсонова]. – Дьокуускай : [б. и.], 2003. – 96 с.
  • Петров, П. П. П. А. Ойуунускай : олоҕун умнуллубат түгэннэрэ : (1937 сыл) / П. П. Петров ; [эпп. ред. С. П. Ойунская] ; Саха респ. наукаларын Акад. Гуманитар. чинч. ин-та. – Дьокуускай : [и. с. ], 2003. – 57 с.
  • П. А. Ойуунускай уонна аныгы кэм : [П. А. Ойуунускай төрөөбүтэ 110 сылыгар аналлаах науч. конф. матырыйааллара] / [хомуйан оҥордулар: П. В. Сивцева, В. Е. Степанова, Т. Н. Васильева ; редкол.: П. В. Сивцева, В. Б. Окорокова, Е. М. Поликарпова]. – Дьокуускай : Изд-во ЯГУ, 2004. – 96 с.
  • Степанов, В. К. Улуу Ойуунускай үбүлүөйдэрэ / Степанов В. К. – Дьокуускай : Бичик, 2004. – 128 с.
  • Тумат, С. Эһиги истиҥ, мин сэһэргиим : [П. А. Ойуунускай рукопиһын туһунан] / Сэмэн Тумат. – Дьокуускай : Бичик, 2004. – 238 с.- 96 с.
  • “Дорҕоонноох тылым хоһооно долгутар алгыстаах…” : П. А. Ойуунускай айымньыларыттан, ахтыыларыттан, этиилэриттэн, ыстатыйаларыттан, суруктарыттан бэргэн этиилэр / Таатта улууһун библиотекаларын кииннэммит ситимэ, И. А. Аргунов аатынан Ытык Күөл киин библиотеката, методическай-библиографическай салаа ; хомуйан оҥордо Е. И. Шестакова. – Дьокуускай : Көмүөл, 2018. – 78 с. : ил.
  • Номох буолбут Улуу Кудаҥса / Таатта улууһун библиотекаларын кииннэммит ситимэ, И. А. Аргунов аатынан Ытык Күөл киин библиотеката ; кинигэ идиэйэтин ааптара А. К. Билюкина ; хомуйан оҥордо Е. Ф. Кузьмина ; редактор Е. И. Шестакова. – Ытык Күөл : “Таатта” хаһыат редакцията, 2018. – 124 с. : ил.

***

  • П. А. Ойунский : мифы и реальность / Акад. наук Респ. Саха (Якутия), Ин-т гуманит. исслед. ; [редкол.: В. Н. Иванов (отв. ред.) и др.]. – Якутск : ИГИ АН РС (Я), 2004. – 156 с.

***

  • Урсун. Өксөкүлээх уонна Ойуунускай майгыннаһар айымньылара : [“Ойуун түүлэ” уонна “Кыһыл Ойуун”] // Отут ордуга үс сыл : (ыстатыйалар, рецензиялар, суруйааччылар мэтириэттэрэ) / Урсун. – Дьокуускай, 2006. – С. 190-192.
  • Слепцова, А. Д. Платон Алексеевич Слепцов-Былатыан Ойуунускай : (1893-1939 сс.) // Сиэннэрбэр суруйааччылары сэһэргиим // Анна Слепцова-Туобу Аана. – Дьокуускай, 2008. – С. 18-19. – (“Төрөөбүт Сахам сирэ” серия).

***

  • Ойунский (Слепцов) Платон Алексеевич // Книга памяти : (кн.-мемориал о реабилитированных жертвах полит. репрессий 1920-1950 гг.) / Правительство Респ. Саха (Якутия), Комиссия по восстановлению прав реабилитированных жертв полит. репрессий при Правительстве Респ. Саха (Якутия). – Якутск, 2002. – Т. 1. – С. 159.
  • Антонов, Е. П. Платон Алексеевич Ойунский / Е. П. Антонов // Якуты : легендарные и исторические личности / Акад. наук Респ. Саха (Якутия), Ин-т гуманит. исслед. ; [отв. ред. д-р ист. наук В. Н. Иванов ; сост. канд. ист. наук Е. П. Антонов ; фот. А. И. Винокуров]. – Якутск, 2005. – С. 150-161.
  • Бурцев, А. А. П. Ойунский и мировая литература // Якутская классическая литература и современность / А. А. Бурцев. – Якутск, 2007. – С. 129-152.
  • Степанова, Н. С. Платон Алексеевич Слепцов-Ойунский / Н. С. Степанова // Руководители Якутии / [ред. колл.: Е. П. Антонов и др. ; ред. совет: Д. Е. Глушко (предс.) и др.)]. – Якутск, 2012. – С. 131-137. – Библиогр.: 6 назв.
  • Платон Алексеевич Ойунский. Жизнь и деятельность : сборник архивных документов / Департамент по арх. делу Респ. Саха (Якутия), Нац. архив Респ. Саха (Якутия) ; [сост.: Н. С. Степанова (отв.сост.), Е. В. Саввина, Э. М. Яковлев и др.; редкол.; Н. Р. Константинов, Н. С. Степанова, Ю. И. Попов]. – Якутск : Бичик, 2015. – 448 с.
  • Сидоров, О. Г. Платон Ойунский / Олег Сидоров. – М. : Молодая гвардия, 2016. – 285 с. : ил. – (Жизнь замечательных людей : сер. биогр. ; вып. 1581).
  • Калашников, А. А. Платон Алексеевич Ойунский : “Был я сыном народа…” / А. А. Калашников ; [хомуйан оІордо С. А. Попов – Сэмэн Тумат ; ред. А. К. Посельская ; худ. А. П. Мунхалов]. – Ытык Кµіл : “Таатта” хаґыат редакцията” авт. тэрилтэ, 2017. – 304 с.

***

  • Охлопков, С. П. А. Ойуунускай уонна Даадар / С. В. Охлопков // Чолбон. – 2004. – №2. – С. 57.
  • Алексеев, Е. П. А. Ойуунускай айымньыларыгар сыһыан сүрүн торумнара / Е. Е. Алексеев // Чолбон. – 2004. – №4. – С. 61-66.
  • Борисов, С. Е. Тоҕус халлаан домньуттара, айыы аймаҕын алгысчыттара : [П. А. Ойуунускай айар үлэтэ ахтыллар] / С. Е. Борисов // Чолбон. – 2005. – №7. – С. 76-96.
  • Слепцова, В. Г. Кини аата хайаан да тиллиэ… кэтэһиҥ. оччотооҕу оҕо өйдөөн хаалбытынан : [П. А. Ойуунускай туһунан ахтыы] / Е. Г. Слепцова // Чолбон. – 2005. – №12. – С. 54-56.
  • Санникова, А. Платон Ойуунускай уонна Күннүк Уурастыырап муораларын тэҥнээһин / А. Санникова // Төрөөбүт тыл уонна литература. – 2007. – №2 (6). – С. 66-74.
  • Ойуунускай туһунан санаалар : [1993 с. П. А. Ойуунускай төрөөбүтэ 100 сылыгар анаан Н. А. Лугинову, Н. Е. Винокуров-Урсуну, А. С. Борисовы кытта кэпсэтии // Чолбон. – 2007. – №9. – С. 64-68.
  • Арчылан. “Кыһыл Ойууну” төлкөлөөһүн туһунан : [П. Ойуунускай айымньытын ырытыы] / Афанасий Арчылан // Күрүлгэн. – 2008. – №2 (7). – С. 171-180.
  • Тумат, С. П. А. Ойуунускай – 1937 сылга : [чинчийэн көрүү] / С. Тумат // Чолбон. – 2008. – №11. – С. 88-96.
  • Ефимова, Е. Д. Күөдьүйбүт тыл, дьүһүннэммит санаа П. А. Ойуунускай “Улуу Кудаҥса” сэһэнэ – саха прозатын чулуу айымньыта : (9 кылааска уруок торума) / Е. Д. Ефимова // Төрөөбүт тыл уонна литература. – 2009. – №3(15). – С. 23-25.
  • Макарова, М. Ойуунускай “кутуруксута аатыран”: [Чурапчытааҕы педучилище устудьуона С. С. Бережнев дьыалєата, 1930-с сыллар] / Сыккыс // Чолбон. – 2010. – № 1. – С. 66-67.

***

  • Тобуроков, Н. Н. Кто он, Платон Ойунский? / Николай Николаевич Тобуроков // Якут. архив. – 2003. – №2. – С. 3-11.

***

  • Борисов, С. Е. Ойуунускай уонна олоІхо / С. Борисов // Саха сирэ. – 2006. – Муус устар 27 к. – С. 16.
  • Тумат, С. Билиҥҥи кэмтэн көрдөххө : [общественнай-политическай деятель, публицист, суруйааччы Платон Ойуунускай төрөөбүтэ 115 сылыгар] / С. Тумат // Саха сирэ. – 2008. – Ахсынньы 16 к. – С. 2.
  • Тумат, С. Күн Дьирибинэ уонна Былатыан Ойуунускай : [суруйааччы С. А. Попову – Сэмэн Туматы кытта С. А. Саввин – Күн Дьирибинэ уонна П. А. Ойуунускай туһунан кэпсэтии / Тумат] // Ил Түмэн. – 2009. – От ыйын 24 к. – С. 22.
  • Гурьев, Г. Ойуунускай туох диэх этэй?. [П. А. Ойуунускай “Якутский язык и пути его развития” диэн кинигэтин, нуучча тылыттан сахатытыы, саха тылын үөрэтэр кинигэлэр уонна тылдьыттар тустарынан] / Г. Гурьев // Кыым. – 2010. – Ыам ыйын 27 к. – С. 13.
  • Лягушин, В. Н. Санаалар уонна өйдөбүллэр : [П. А. Ойуунускай туһунан ахтыылар] / В. Н. Лягушин // Таатта. – 2011. – Ыам ыйын 13 к.
  • Уткин, К. Д. Улуу Олоҥхобут саҥа чыпчаала : [Е. С. Сидоров П. А. Ойуунускай “Ньургун Боотур” олоҥхотун нууччалыы тылбаастааһынын туһунан] / К. Д. Уткин // Ил Түмэн. – 2010. – Ахсынньы 17 к. – С. 23 ; Саха сирэ. – 2012. – Ыам ыйын 3 к. – С. 5.

***

  • Платон Алексеевич Ойуунускай : (1893-1939) : биобиблиогр. ыйынньык / Нац. б-ка, Нац. уонна краеведч. отд. ; [хомуйан оҥордо Я. А. Захарова ; ред. В. Н. Павлова]. – Дьокуускай : “Сахаполиграфиздат”, 1994. – 144 с.

***

  • Слепцов-Ойуунускай Платон Алексеевич : (10.11.1893 – 31.10.1939) // Аартыгы арыйааччылар : биобиблиогр. справ. / «Таатта» хаһыат редакцията» авт. тэрилтэ ; И. А. Аргунов аатынан Таатта улууһун киин б-ката ; [хомуйан оҥордулар: Т. Бочорукова уо. д. а.]. – Ытык Күөл, 2012. – С. 53-57. – Библиогр.: с. 54-57 (42 назв.).

***

  • Писатели Земли Олонхо : биобиблиогр. справ. / Союз писателей Якутии, Союз писателей Респ. Саха (Якутия), Якут. Нац. б-ка ; [сост. Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков]. – Якутск, 2000. – С. 30-34. – Библиогр.: с. 31-34 (55 назв.).
  • Платон Алексеевич Слепцов-Ойунский // Памятные литературные места Таатты : библиографический альбом-справочник / Управление культуры и духовного развития муниципального района “Таттинский улус”. Ытык-Кюельская центральная библиотека ; [автор-составители: У. И. Заболоцкая, Е. И. Шестакова]. – Якутск : Көмүөл, 2016. – С. 22-26.
  • Платон Ойунский // Писатели Якутии : библиографический справочник / Министерство культуры и духовного развития Республики Саха (Якутия), Ассоциация писателей Якутии, Национальная библиотека Республики Саха (Якутия), Ассоциация писателей Якутии, Национальная библиотека Республики Саха (Якутия) ; автор-составитель В. Н. Павлова ; редакционная коллегия: О. Г. Сидоров [и др.] ; фотографии и репродукции А. И. Винокурова и др. – Якутск : Бичик, 2019. – С. 424-430.